Ч.Отгочулуу: Эрх баригч нам АН-ын хийсэн ажлуудад жил гаруй “хонзогнолоо”

Түгээх    
2018-01-22 07:51:19 - Эдийн засаг

Эдийн засагч Ч.Отгочулуутай ярилцлаа.

НЭГ: “ЧӨЛӨӨТ ЭДИЙН ЗАСАГЧ”

otgochuluun

-МОНГОЛ УЛС “ЭДИЙН ЗАСГИЙН АМЬТАН” БИШ-

-Засаг, төр солигдох бүрд мэргэжлийн олон залуус ажлын байрнаасаа чөлөөлөгддөг. Тэдний нэгтэй уулзаж байгаагийнх, ийм цикл хугацаанд ямар ажил амжуулж явааг тань ярилцлагынхаа эхэнд асууя.

-Судалгаа хийж байна гэж хэлэхээр нэг хуурай сонсогддог юм. Гэхдээ одоо энэ чиглэлээр ажиллаж байгаа учраас үнэнээ л хэлье. Эрдэм шинжилгээний ажлынхаа хажуугаар уул уурхайн салбарт бизнес хийж буй байгууллагуудын стратегийн судалгаан дээр зөвлөх үйлчилгээ үзүүлж байгаа. Дэлхийн зэсийн зах зээл тэр дундаа урд хөршийн зэсийн импортын зах зээлийн 4-5 жилийн ерөнхий хандлагыг судлаж байна. Дээр нь өөрийгөө давхар боловсруулж байна.

-Төр засгаас ямар нэгэн байдлаар хамааралгүй, мэргэжлийнхээ хүрээнд ажиллаад ирэхээр эдийн засгийн нөхцөл байдалд илүү голч, эрүүл нүдээр харж чадаж байна уу?

-Сүүлийн 10 хугацаанд би Монголын эдийн засгийг олон өнцөгөөс нь харж ирсэн юм билээ. Хамгийн эхлээд гадны сургуулиудын өнцгөөс онолын нүдээр харж байлаа. Дараа нь цэвэр арилжааны банкны өнцгөөс бизнесийн боломжийн нүдээр харж байлаа. Дараа нь төрийн байгуулагын өнцөгөөс макро байдлаар асуудалд хандаж байсан. Энэ нь гэхдээ онцлогтой. шууд байр сууриа илэрхийлээд явах боломж хязгаарлагдмал.

Одоо чөлөөт судлаач, хувийн хэвшлийн гэх юм уу судалгааны байгууллагыг төлөөлсөн байдлаар микро өнцөгөөс эдийн засгаа харахад бас өөр зүйлүүд анзаарагддаг юм байна. Шүүмжилмээр зүйлүүд дээр чөлөөтэй байр сууриа илэрхийлж болно. Төрд ажиллаж байхдаа хувийн хэвшлээ татварын орлогыг бүрдүүлэх эх үүсвэр талаас нь хардаг байв. Одоо хувийн хэвшилд ирээд харахаар ил далд нийт татварын ачаалал нь өндөр санагдаж байх жишээтэй. Дээр нь бусад орнуудын ижил төстэй бизнесийг харьцуулж харахаар өмнө нь анзаардаггүй байсан зүйлүүд ч гарч ирээд байна. Атаархмаар туршлагууд ч их байна.

-Тухайлбал?

-Чили Улсад “Чилийн зэсийн зөвлөл” гэсэн байгууллага байна. Энд төрийн байгууллага, томоохон компаниудынх нь төлөөллүүд багтдаг. Хамтарсан судалгаа хийж, бодлогоо боловсруулна. Чили улс дэлхийн зэсийн зах зээлийн 30-40 хувийг дангаараа хангаж байгаа хэдий ч сүүлийн арван жилд нөлөө нь суларч байгаа. Энэ байр сууриа яаж хэвээр хадгалах уу. Хэрхэн зардлаа бууруулах уу. Салбарын ажилчдын асуудлаа яаж шийдэх үү гээд олон асуудалд тэд нэг өнцгөөс хандахын тулд маш их хичээж байна. Олон улсын хурал зөвлөгөөн дээр Чили улсын сайд нь ч, томоохон компанийн захирал нь гарч ирсэн ч яг нэг амаар ярьж байна. Судалгааны байгууллагууд, лобби группүүд нь хүртэл яг нэг байр сууринаас асуудалд хандаж байх жишээтэй. Тэр нь Чилийн төр бизнес хоёр хамтдаа дэлхийтэй өрсөлдөх тухай юм.

-Гэтэл манайд энэ харилцаа “нооль” заачихсан байгаа нь харамсалтай юм?

-Улс төрийн намууд нь хоёр гурван тийшээ харчихсан. Нам дотроо дахиад эрх ашгаараа хуваагдчихсан. Хувийнханаа эгээтэй л дайсан лугаа үздэг. Уг нь манай улсад байгалийн баялаг, нөөц бололцоо нь байгаад байдаг. Дэлхийн зах зээл дээр гарч ирээд тоглоё гэхээр дотоод хагарлаасаа шалтгаалаад өрсөлдөх чадвар нь сул.

-Социалист байсан улс шүү дээ, манайх. Дэлхийтэй өрсөлдөж сурахад цаг хэрэгтэй?

-Харин тийм. Дэлхий нийт улам бүр эдийн засагжиж байна.  Манайх улам бүр улс төржиж байна. Дээр нь манайх аж ахуй эрхэлж сураагүй байна. Түүхээс харахад манайх шиг түүхий эд экспортолж байгаа орнуудад нийтлэг нэг зүй тогтол байна. Дэлхийн зах зээл дээр түүхий эдийн үнэ унахад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээгээ дагаад бууруулдаг. Зах зээлийн  зарчмаараа үнэ өсөнгүүт үйлдвэрлэлээ нэмэгдүүлдэг. Тэндээсээ ашгаа нөхөөд хийчихдэг юм байна. Харин манайд энэ зүй тогтол эсрэгээрээ. Үнэ унасан ч үйлдвэрлэлээ нэмэгдүүлээд л байдаг. Эндээс манай улс “эдийн засгийн амьтан” биш гэдэг нь харагдана. Яагаад гэхээр, манай төрийн өмчит уул уурхайн компаниуд ашгийн төлөө хэзээ ч ажиллаж байгаагүй. Тэгээд улс төр, нийгмийн халамжийн бодлого явуулаад ирэхээр өөрсдийнх нь өрсөлдөх чадвар сарничихдаг. Богино хугацаанд болоод байгаа юм шиг байвч урт хугацаанд бид дэлхийн өрсөлдөөнт зах зээлээс арчигдаж бана. Гэтэл манайхтай өрсөлдөж байгаа орнуудын зорилго нь асар тодорхой. “За бид ашгийн төлөө л явна” гээд бодлогоо тодорхойлчихоод, урагшаа явж байна. Орос ч тэр, Хятад ч тэр компаниудаа “эдийн засгийн амьтан” болгож өлчиржүүлж удахгүй хөлдүү гуя шиг болгох нь. Бид харин компаниудаа улам бүр сулбайлгаад л, яг л чанасан төмс шиг болгоод л. Тэгээд чанасан төмснүүдээ рингэн дээр гаргаад хөлдүү гуятай нүдэлдүүлэх гээд үз л дээ.

otgochuluun

-30 ЖИЛИЙН ХУГАЦААНД УУЛ УУРХАЙГААС ӨӨР САЛБАРАА
ХӨГЖҮҮЛНЭ ГЭЭД МӨРӨӨДӨЕ-

-Манайд бол төсөв, төлөвлөгөөгөө биелүүлэх гээд л “мачийчихдаг” талтай. Нэг талаасаа үйлдвэрлэлээ сааруулах боломжгүй мэт санагдана?

-Монголд хэрвээ ашгийн төлөө явдаг зарчим үйлчилдэг байсан бол үнэ уначихсан үед үйлдвэрлэлээ сааруулах ёстой. “Эрдэнэт” үйлдвэрийг хар. Зэсийн үнэ 3000 ам.доллар хүртэл уначихаад байхад ч үйлдвэрлэлээ сааруулах нь битгий хэл улам хүчин чадлаа нэмэгдүүлж ажилладаг. Төсөв, төлөвлөгөөгөө таслахгүйн тулд шүү дээ. Тэгээд эргээд харахаар, 20-30 жилийн дотор үйлдвэрлэлийн дорвитой шинэчлэл төдийлөн хийгдсэнгүй. Харин өрсөлдөгч компаниуд нь салбартаа дэлхийд ноёлоод, дээр нь өөр бизнес рүү орсон байх жишээтэй. Эрдэнэтийн 20 жил төлөөд ч дийлэхгүй татварыг өрсөлдөгч компани нь өнөөдөр жилийн дотор төлж чадахуйц томорчээ л гэмээр байна.  

Нэгэн үе зэсийн үнэ 10 мянган ам.доллар хүрч байхад “Эрдэнэт” үйлдвэрийн нэмэлт орлого 1 тэрбум ам.долларт хүрч байлаа. Тэр мөнгөөрөө бид “Оюутолгой”-н хувиа эсвэл ядаж лицензийг нь худалдаад авчихсан бол өдийд ямар байх уу. Эсвэл өөр аль нэг оронд нэг жижиг зэсийн уурхай худалдаж авсан бол өгөөжөө хамаагүй илүү өгөх л байсан. Гэтэл төр өнөөх мөнгийг нь хүний хөгжил санд нийлүүлэнгүүтээ сонгуулийн амлалтыг санхүүжүүлчихэж байгаа юм. Ямар ч эдийн засгийн үр өгөөж үлдээгүй. Эсрэгээрээ тэр их мөнгө нийгмийн халамж хэлбэрээр эдийн засагт орж ирэнгүүтээ инфляцийг 30-40 хувьд хүргэж, хөөрөгдсөн. Зээлийн хүүг өсгөсөн.

-Бас “Эрдэнэс Тавантолгой”-н нүүрсийг урьдчилж зарсан?

-“Эрдэнэс тавантолгой”-н нүүрсийг урьдчилж зарснаар алдарт Чалкогийн өр үүссэн. Дөрвөн засгийн газар дамжуулан өрийг төлж барагдууллаа. Өнгөрсөн түүх ч яахав. Одоо ирээдүйгээ харая. 30 жилийн дараа манай нийгэм-эдийн засаг ямар байх бол? “Эрдэнэт” үйлдвэрийн нөөц 30 жилийн дараа дуусч, “Оюутолгой” ийм их хэл амны дундуур хоёрдугаар үе шатаа дуусгаад, нэмж хөрөнгө оруулалт хийлгүйгээр зогсоё гэж таамаглая.  Энэ хоёр чинь нийлээд манай  төсвийн орлогын 20 хувь, эскпортын 40 хувийг бүрдүүлж, 20 мянган иргэнийг өндөр цалинтай ажлын байраар хангаж байна. Манайд 1 сая иргэн ажил хийж байгаа гэсэн ерөнхий судалгаа байдаг. Үүний 400 мянга нь малчид, 200 мянга нь төрийн албан хаагчид, 300-400 мянга нь хувийн хэвшилд ажиллаж байгаа иргэд эзэлдэг. Хувийн хэвшилд ажиллагсдын 20 мянга нь “Эрдэнэт”, “Оюутолгой”-оос өндөр цалин авч байна. Тэгвэл 20-30 жилийн дараа эдгээр ажлын байр үгүй болвол яах уу. Экспорт, төсөвт маань том цоорхой үүсвэл яахав? Жинхэнэ “Мега шок” гээч юм болно. Энэ том ажлын байр, төсөв орлогын бүрдүүлэлт, экспортын  орон зайг өөр ямар салбар нөхөж чадах юм?

-Манайх үүнийг аялал жуулчлал, хөдөө аж ахуйн салбараар нөхөх боломжтой гэж ярьдаг?

-Чили Улс 30 жилийн өмнөөс мах, вино хоёртоо хөрөнгө оруулалт хийлээ. Зэсийн салбарын орлогоо нөхөх хэмжээнд хүрч чадаагүй л байна. Манайх шиг бодлогогүй орон биш учраас зэсийн салбараа ирээдүйд орлож болох салбаруудад овоо л мөнгө хийлээ. Гэсэн ч чадаагүй л байна. Эдийн засгийг төрөлжүүлэн, солонгоруулна гэдэг тийм амар зүйл биш. Одоо аялал жуулчлал ба МИАТ-ыг хар. МИАТ-ын хэдэн хүнийг ажилтай байлгахын тулд аялал жуулчлалын салбар дахь 10 мянган ажлын байрыг золиослоод явж байна. Яахав 30 жилийн хугацаанд уул уурхайгаас өөр салбаруудаа хөгжүүлнэ гээд мөрөөдөе. Мөрөөдөх гэж үг бонгосны шалтгаан нь энэ талаар хийсэн бодитой судалгаа, шинжлэх ухаанч төсөөлөл байхгүй. Өнөөдөр “Эрдэнэт”, “Оюутолгой” хоёр 2-3 тэрбум ам.долларын орлогыг жилдээ олж байна. Энэ тоог 30 жилийн дараа нөхөхийн тулд аялал жуулчлал, хөдөө аж ахуйн салбараа хөгжүүллээ гэж бодъё. Тус бүрдээ үсрээд л 1 тэрбум ам.доллар олж чадах уу? Үлдсэн 1 тэрбум ам.долларыг нь хаанаас олох юм. За том төрөлжилт ярихаа больё гэхэд 30 жилийн дараах мег-шокийг зүгээр л бага зэрэг зөөллөхийн тулд өнөөдөр бид асар их хоцрогдсон дэд бүтэцээ аятайхан шинэчлэхэд 10-аад тэрбум ам.доллар хэрэгтэй. Хаанаас олох вэ?

ХОЁР: ОЮУТОЛГОЙ ТОЙРСОН АСУУДАЛ

otgochuluun

-ОЮУТОЛГОЙН ГЭРЭЭГ ӨӨРЧЛӨХ, ТУЗ-ИЙН ГИШҮҮДИЙГ СОЛИХ БОЛОМЖТОЙ-

-Сүүлийн үед Оюутолгойн гэрээг эргэж харах, ТУЗ-ийн бүрэлдэхүүнийг солих асуудал дахин хөндөгдөж эхэллээ. Энэ асуудал хоёр талын үзэглэсэн гэрээн дээр нээлттэй байдлаар заагдсан байдаг уу?

-Оюутолгойн гэрээг өөрчлөх, ТУЗ-ийн гишүүдийг солих боломжтой. Монгол Улсын Засгийн газрыг төлөөлж Оюутолгойн ТУЗ-д гурван гишүүн ажилладаг. Хувьцаа эзэмшигч буюу Засгийн газар ТУЗ-ийн гишүүдээ чөлөөлөх эрхтэй. Ер нь өөрчлөгддөггүй юм гэж үгүй. Гэрээ ч мөн адил. Хөрөнгө оруулалтын гэрээг 30 жилээр байгуулсан. Гэрээн дотор “Хоёр тал харилцан тохиролцох юм бол гэрээнд өөрчлөлт оруулж болно” гэсэн заалт байгаа. Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд ч тэр талууд тохиролцоод өөрчлөлт оруулж болохоор заагдсан. Гэхдээ нэг талын санаачлагаар, хүчээр тулгасан байдлаар гэрээнд өөрчлөлт оруулж болохгүй. Энэ нь өөрөө олон улсын зарчим юм.

-Саяхан салбарын сайд нь “Оюутолгойд худалдагдсан хүмүүс олон бий” гэсэн байр суурь илэрхийллээ. Ер нь олон нийт ч тэр, ТУЗ дээр очсон хүмүүс чимээгүй болчихдог. Улсынхаа төлөө дуугардаггүй гэж шүүмжилдэг?

-Би өөр хүний өмнөөс хэлсэн үгийг нь тайлбарлаж чадахгүй. Гэхдээ ер нь ийм  шүүмжлэл бол байдаг. Миний хувьд Оюутолгойн ТУЗ-ийн гишүүн байхдаа 14 хоногт нэг удаа ярилцлага энэ тэр гээд янз бүрийн мэдээллээ ил тод өгдөг байсан. Тэгэхээр ТУЗ-ийн гишүүн бүрийг ерөнхийлж болохгүй. Тэгээд ч нэг их айхтар өндөр цалин аваад, амаа үдүүлчихдэг юм биш. Оюутолгойн ТУЗ-ийн гишүүний цалин их өндөр л гээд шуугидаг. Үгүй шүү дээ. Сард авдаг үндсэн цалин Монголын хувийн компаниудын удирдах ажилтны жишигт л байсан. Хэдий тийм ч би Оюутолгойн ТУЗ-д байхдаа өдөр шөнөгүй ажилладаг байлаа. Ар гэрт гачигдал гарсан ч тэр онцгой үед бол хурал, хэлэлцээртээ ороод сууж л байдаг байсан. Амралтаа ч авч үзээгүй. Тэр үед нэг талд Рио-Тинтогийнхон биднийг туршлагагүй, олон улсын бизнес ойлгодоггүйгээр нь дуудаад л. Нөгөө талд манай зарим улс төрчид, УИХ-ын гишүүд, хэвлэл мэдээллийнхэн яг юу хүсээд  байгаа нь мэдэгдэхгүй байнга л биднийг шүүмжилж буруутгадаг байв. Ийм хоёр галын дунд, маш хүнд үед ТУЗ-ийн гишүүнээр ажиллаж таарсан даа. Хааяа надад өнөө Жүүд Лоогийн тоголсон Сталинградын бүслэлтийн тухай кино санаанд ордог байв. Ямар ч зэвсэггүй хирнээ өвч зэвсэглэсэн Германуудын эсрэг дайр, хэрэв ухарвал өөрийнхөндөө буудуулна.  

-Таныг ТУЗ-ийн гишүүнээр ажиллаж байх үед нэлээд маргаан өрнөж, олон нийт ч тэр Оюутолгойн талаар мэдээлэлтэй байжээ?

- Хэвлэл мэдээлэлээ байг гэхэд УИХ дээр цөөнгүй удаа танилцуулга хийсэн санагдаж байна. Нуух юм алга, бид хөрөнгө оруулдагч талтайгаа нэлээд ширүүн хэлэлцээрийг хийдэг байсан. Олон улсад ч энэ байдлаа нуулгүй, хэвлэлүүдэд нь ярилцлага хүртэл өгөөд явдаг байлаа. Гаднын элчин сайд, дипломатч нартай ч байнга уулзаж Монголын тал зөвхөн гэрээний хэрэгжилтийг хангаж ажиллах сонирхолтой л гэж хэлж байсан. Учир нь дэлхий даяар л Монголчууд “тэнэгтээд” гадны хөрөнгө оруулагч нарыг хавчаад байгаа мэт сэтгэгдэл төрүүлэхээр уур амьсгал бүрдсэн байсан. Ер нь тэр үед Монголоо гаднаас харахад их л “ресурс националист” гэмээр харагдаж байлаа. Бид энэ хүч тэнцвэргүй хэвлэл мэдээллийн дайнд чадлаараа л үзсэн. Би нэг удаа барууны нэр хүндтэй Шпийгэльд ярилцлага өглөө. “РиоТинто биднийг татвар тайлан дээр монжих гээд байвал бид ч бас хатуу байж чадна” гэдгээ ч хэлдэг байлаа. Харамсалтай нь бид эндээ байр сууриа чанга илэрхийлж байсан ч дэлхийн санхүүгийн ертөнцийг сүлжсэн мэдээллийн сувгуудад бидний дуу хоолой маш сул бас гажсан байдалтай хүрч байсан. “Монголын Засгийн газар хэт үндэсний үзэл гаргаж, гэрээгээ өөрчлөх гээд дайраад байна” гэсэн буруу мэдээлэлийг манайхан няцааж чадаагүй. Мэдээллийн дайнд бид ялагдсан. Монгол бол зөвхөн Оюутолгой биш. Оюутолгойгоос өөр олон төсөлд хөрөнгө оруулах сонирхолтой хүмүүсийг буруу мэдээллээр үргээх нь бас нэг том гарз, бас том эрсдэл байв.

-Гаднаас зөвлөх үйлчилгээ авах санал УИХ дээр баахан маргаан үүсгээд, унаж байсан. Нэг талаараа бид том алдсан, тийм үү?

-Тэр үед Олон улсад монголын мэдээллийг дамжуулдаг “Монцаме” агентлаг таг чиг л байдаг байсан. Дэлхийн хөрөнгийн бирж дээр нэр хүндтэй, дэлхийн хэвлэл мэдээлэл дээр маш том сүлжээтэй Рио-Тинтогийн эсрэг ТУЗ-ийн гишүүн нэртэй гурван хүн нүцгэн байлдаад байж болохгүй юм байна. Хуульзүйн болоод пиарын зөвлөх үйлчилгээ авъя гэж нэг хэсэг үзсэн. Барууны том хэвлэлүүд дээр яг бидний бодит байдлыг биччих Монгол сэтгүүлч манайд байгаагүй. Өндөр цалинг нь өгье гэсэн ч олдохооргүй. Тиймээс бидний алдаад байгаа бас нэг гол цэг нь пиар юм байна гээд, гаднаас үйлчилгээ авъя гэсэн. УИХ дээр очоод хоёр жил хэрэлдээд уначихаж байгаа юм. Гишүүд “Өө 17 тэрбум төгрөгийг зүгээр л гадныханд өгөх гэж байна” гээд дайрчихсан. Тэр байтугай нууцалж байсан, арайхийж олсон хэдэн зөвлөхүүдээ хүртэл гэрэл цохиулсан. Хөзрөө ил болгоод тоголдог покер гэж байх уу.  Гэтэл яг манайхтай ижил түвшний, уул уурхайн улсууд дэлхийн томоохон компаниудтай гэрээ хийхдээ маш өндөр үнэтэй зөвлөх үйлчилгээ авдаг. Шаркуудын эсрэг шаркуудыг л хөлсөлдөг. Чонотой чонийн хэлээр л ярина. Манайх шиг орны төр засгууд эсвэл төрийн өмчит компаниуд нь 50 сая долларыг зөвлөх үйлчилгээнд зарцуулаад, маргаандаа ялаад 500 саяас 1 тэрбум хүртэлх ам.долларыг олж л байсан. Энэ бол соёлт ертөнцийн сайн жишиг юм.

otgochuluun

-МАНАЙ УЛС ТӨРЧИД ОЮУТОЛГОЙН АСУУДАЛД НЭГ ТАЛДАА ГАРАХ ЁСТОЙ-

-Нөгөө талаас бид нэг байр суурин дээрээ хатуу зогсож чадахгүй байгаа нь асуудал дагуулсаар ирлээ?

-Улс төрчид Оюутолгойн гэрээг өөрчлөх шаардлагатай гэдэг. За тэгвэл өөрчлье. Яг юуг нь өөрчлөх юм гэхээр нэгдсэн ойлголт, байр сууринд хүрээгүй. Зарим нь наадуулаа зүгээр л хөөгөөд гарга гэнэ. Нөгөө хэсэг нь 34 хувь бага байна, 51 хүргэж нэмэгдүүлье гэдэг. Зарим нь 34 хувиа зарья гэдэг. Зарим нь эднээр Цахилгаан станц бариулах шаардлагатай гээд л үзчихнэ. Гэтэл манайх чинь өөрсдөө цахилгаан станц барих зөвшөөрлийг нь хүчингүй болгочихсон шүү дээ. Зарим нь хот бариулая гэдэг. Гэтэл тэр зардалыг манахахн хуваалцаж таарна. Ядаж байхад Өмнөговь рүү хүрч тэлж болох байсан 8 хувийн хөтөлбөрөө зогсоочихсон.  Ерөөсөө хэдхэн жилийн дотор байр суурь нь 4-5 удаа өөрчлөгдөнө. Ингэхээр чинь тэд яах юм?

Манай улс социалист үеэсээ гараад удаагүй байна. Ийм том бизнес хэлэлцээрт нэг их орж үзээгүй, туршлагагүй ч байна. Хааяа надад “Сэрэлт” киноны Бумаа, ах лам эд нар бодогдох л юм. Хуучин, шинэ нийгэм солигдох үед ийм үзэгдэл гардаг л байх. Гэхдээ шинэ тутам орж ирж буй соёл, аргачлалыг хүлээж авч, өөртөө ашигтайгаар эргүүлэхдээ муу байвал бид дэлхийн хөгжлөөс гээгдэж л таарна. За хадуурах нь, манай улс төрчид Оюутолгойгоос яг юу хүсээд байгаа юм? Гэрээг яг яаж өөрчлөх юм гэдэг дээр дор бүрээ нухацтай бодох л хэрэгтэй. Тэгээд ханцуй дотроо нэгдсэн шийдэлд эхэлж хүрэх хэрэгтэй. Тэрнээс биш хувь хувьдаа улс төрийн оноо авах гэж хоосон дайрах тусам бид нийтээрээ улам ашиггүй байрлал руу шахагдах болно. 

-Гэрээгээ өөрчлье гэж орилсоор байгаа боловч ажил хэрэг болгосонгүй. Оюутолгой тойрсон сэдэв өөрөө улс төр болчихсон нь бүр нэрмээс болж байх шиг?

- Нөгөө тал бидний зоргоор гэрээгээ өөрчилнө гэдэг бол асар гэнэн ойлголт. 2013-2014 оны хүнд үеийг эргээд сана даа. Хөрөнгө оруулагчид эхлээд 300 дараа нь 1700 хүн халсан. Бүр гадаад ажиллагсдынхаа 60 орчим хувийг буцааж байсан. Энэ алхамын цаана “За үйлдвэрлэлээ зогсоож байгаад, арбирт дээр очоод учраа олъё” гэх Рио-Тинтогийн далд мессеж байсан. Хөрөнгө оруулагчийн хувьд Оюутолгой төслийг зогсооход нэг их асуудал биш. Тэд дэлхий дээр хэдэн арван төсөлтэй. Тэд Оюутолгойг зогсоогоод бүх ажиллагсадаа халаад, сул зогсоож байгаад 3 жил шүүхдэх тэнхээтэй улс. Мэдээж тэд маш том хохирол амсах болно. Харин манай улсын хувьд Оюутолгой зогсвол 2-3 жилдээ тэрнээс ч хүнд асуудал үүснэ. Бүх бусад хөрөнгө оруулалт царцах эрсдэлтэй. Манай эдийн засаг Оюутолгойгоос хэтэрхий хараат байгаа учраас энэ мэт эрсдлээ тооцох зайлшгүй шаардлагатай.

За тэгвэл өөр нэг хувилбар байна. Заавал асуудлыг хурцатгалгүйгээр алдаа онооноос сургамж аваад хамтдаа урагшлах. Дэлхийн ихэнх орнууд роялтигаа ашгаас нь авч байхад манайх борлуулалтын орлогоос нь авч байна. Монгол залуус ОТ дээр суралцаж байна. Энэ төсөл хэрэгжиж эхэлснээс хойш манай эдийн засаг гурав дахин томорчээ. Дэлхийн хэмжээний төслийг бид Монголдоо оруулж ирлээ гээд гялайж гялтайх юм зөндөө л байна. Энэ мэтээр Оюутолгойн талаар бодит байдлыг ярих гэхээр манайхан хүлээж авахгүй юм. Заавал нэг бол С.Ганбаатар шиг, эс бол С.Баярцогт шиг болгох гээд хаяг шошиг наагаад эхэлдэг. Үүнийгээ л болих хэрэгтэй. Байгаа зүйлийг байгаагаар нь хэлэхгүй бид бодит мэдээллээс хэт холдоод байна. Худлаа төсөөллүүд яавч бидэнд ашигтай биш.

-Гэхдээ огт оролдохгүй байвал энэ чигээрээ л явна. Яг ажил хэрэгч байдлаар гэрээг өөрчлөхөд хэрхэн хандах ёстой юм бол?

-Би нэг жишээ хэлье. Өнгөрсөн зуунд Англи Улс далайн эрэг орчмоо (бас далайд) хэд хэдэн газрын тосны орд илрүүлж л дээ. Гэтэл өөрсдөө ашиглаж чаддаггүй. Тэгэхээр нь АНУ-ын компаниудтай гэрээ байгуулжээ. Ингээд олборлолт явагдаж байтал Иранд хувьсгал гарч нефтийн үнэ нэг шөнийн дотор бараг 4 дахин өсч. Үнэ өсчихсөн учраас Английн популистууд “Өө, Америкчууд биднийг шулж дууслаа. Гэрээндаа өөрчлөлт оруулцгаая” гээд дайрна биз дээ. Дэлхийн дайны дараа байдал ч асар хүнд байж. Гэхдээ тэд Аргентин эсвэл Венесуэль шиг популистууддаа санаачлагыг алдаж эхлээд том төслүүдээ дараа нь эдийн засгаа тавьж туугаагүй юм билээ. Эрх биш төрт ёсны баялаг уламжлалтай орон учраас эхэлж парламентад суудалтай таван улс төрийн нам нь уулзаад, байр сууриа яг таг нэгтгэжээ. Тэгээд чимээгүйхэн, зохион байгуулалттайгаар тэд гэрээгээ өөрчилжээ. Манай Монголчууд яадаг бэ гэхээр гэрээ, хэлцэл гээд асар түвэгтэй ажил дээр сууж байгаа хүмүүсээ хардаад эхэлдэг. Арайхийж нэг талдаа гараад л, арга тактикаа боловсруулаад явж байтал эх оронч дүртэй хүмүүс нь гарч ирээд л үймүүлээд хаячихдаг. Ингэхээр чинь үр дүн сарниж, нөгөө талынхаа олз болоод явчихаж байгаа юм.  

-Та дэд сайд Д.Загджавын Оюутолгойн талаархи мэдэгдэлд ямар байр суурь илэрхийлэх бэ?

-Д.Загджав сайдын мэдэгдэлд үнэхээр харамссан. Кабинетын зарчим ярихаа болъё. Ядаж л асуудлаа сайн мэдэж байж ярих хэрэгтэй. Оюутолгойг буруутгаад үндэслэлүүд нь эхлээд ТУЗ-ийн гурван гишүүнтэйгээ яриад зөв ойлголт авчих хэмжээний л асуудал байгаа юм. Эхлээд тэдэнтэйгээ ярих асуудлыг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нээлттэй ярьчихлаа. Дэлхий үүнийг чинь сонсож байгаа. Угтаа Оюутолгойн ТУЗ-ийн гурван гишүүн, Засгийн газар, Уул уурхай, хүнд үйлдвэрийн яам, Эрдэнэс-Монгол компаниуд нэгдээд нэг баг юм. Энэ дотроо ойлголцоод, асуудлаа ярих учиртай. ОУВС хөтөлбөр хэрэгжиж байгаа ч татварын асуудлаар хэлэлцэх шаардлага үүсчихсэн, Европын холбооны хар жагсаалтаас гарах эсэх асуудал яригдаж байгаа эмзэг үед дэд сайд ийм мэдэгдэл хийснийг зөвтгөх арга алга. Дотооддоо бид дэд сайд улс төржилт хийж байна гээд монголчлоод ойлгочихно. Гэтэл дэлхийн ихэнх оронд дэд сайд асар том албан тушаал. Ийм өндөр албан тушаалтан гарч ирээд ярихаар Монгол Улсын Засгийн газрын байр суурь л гэж харагдана. Мэдээлийн өрсөлдөөнд үүнийг авто-гоол гэдэг юм.

ГУРАВ: ТӨВ БАНК, ШАТАХУУНЫ ҮНЭ

otgochuluun

-ХУУЛИАРАА ЕРӨНХИЙЛӨГЧИЙНХӨӨ ЦАЛИНГ ӨСГӨЖ ӨГЛӨӨ. ӨӨР ТИЙМ ГЭЭД ХЭЛЧИХЭЭР ҮР ДҮН ХОВОР-

-Та макро эдийн засагч хүн. УИХ-аас саяхан Төв банкны тухай хуулинд нэмэлт өөрчлөлт орууллаа. Хэлэлцэх хугацаанд нь ашиг сонирлын зөрчилтэй байж болох нэлээд заалтууд хасагдсан хэдий ч яг Төв банкны үндсэн зорилтод нийцсэн хууль болж чадав уу гэдэгт асуудал байх шиг. Мэргэжлийн хүний үүднээс энэ хуулийг хэрхэн харав?

-Энэ нэмэлт өөрчлөлт яг л “Чоно борооноор” гэдэг шиг яаруу сандруу хэлэлцэгдэж, батлагдлаа. Ёолк, шинэ жил гээд өнөө л баяр ёслолоор олон нийтийн анхаарал сарничихдаг үеэр хэлэлцэгдэв. Нэгт, чөлөөт зах зээлийн орчинд хамгийн чухал нөлөө үзүүлдэг субьект нь Төв банк. Хоёрт, Монголчуудын амь амжиргаатай холбогддог чухал байгууллагынхаа хуулийг хүч түрсэн байдлаар, цөөн ирцтэй, хаалттай байдлаар хэлэлцсэнд үнэхээр харамсаж байна. Үр дүнг нь харахаар, Төв банкны ерөнхийлөгчийн цалинг хуульчлан өсгөж өглөө. Өөр тийм гээд хэлчихээр үр дүн ховор. Аан тийм Бодлогын зөвлөл гээч юмдаа Төв банкны ерөнхийлөгчийн саналаас УИХ-аас 4 гишүүн томилох бололтой юм. Ингэхээр чинь л Төв банк улстөржилтөөс яаж холдох юм. Тийм байтал “Гайхамшигтай, мундаг хууль боллоо” гээд л УИХ-ын гишүүд ярилцлагаа хаа сайгүй нийтлүүллээ.

-Ажлын хэсгийн ахлагч Б.Баттөмөр гишүүний ярилцлагыг хэлж байна уу?

-Тийм байсан байх аа. Шинэ гишүүн л байсан. Банк, санхүү, мөнгөний салбарт туршлагатай эсэхийг нь мэдэхгүй юм. Харин ярилцлагыг нь уншаад Төв банкны хэрэгжүүлдэг үндсэн үүрэг, мөнгөний бодлого за тэгээд мөнгө гэдэг зүйлийн талаар огт ойлголтгүй гишүүд энэ хуулийг баталжээ л гэж харсан. Жишээ нь, ярилцлаган дээрээ тэр гишүүн “Төгрөгийн тогтвортой байдал ханшийн тогтвортой байдал ялгаагүй”, за тэгээд “Төгрөг тогтвортой байвал үнэ тогтвортой байна”  гэжээ /инээв.сурв/. Түүнийхээр бол Төгрөг тогтвортой байвал дэлхийн зах зээл дээр Долларын ханш ч тогтвортой байх юм байна л даа. Манай шиг экспорт, импортоос хараат оронд Төгрөг хэмээх цаас  л тогтвортой байвал жишээ нь Оросоос орж ирж байгаа бензиний үнэ тогтвортой байх юм байна л даа. 

Уг нь аль ч мөнгөн тэмдэгтийг нэгт, дотоод ханш буюу худалдан авах чадвараар нь, хоёрт,  гадаад ханш буюу жишээ нь монгол төгрөгийн хувьд Вонтой харьцах ханшаар хэмждэг. Шал өөр ойлголтууд. Тиймээс ч ихэнх улс оронд энэ хоёр ойлголтыг ялгаж, аль нэгнийх нь тогтвортой байдлыг Төв банк нь зорилгоо болгож ажилладаг. Өөрөөр хэлбэл, Төв банк нэг бол дотоод ханшаа барина. Эсвэл гадаад ханшаа барина. Өөрөөр хэлбэл төгрөгийн ам.доллар, рублитэй харьцах ханшийг хамгаална гэсэн үг. Ингэж мөнгөн тэмдэгтийнхээ аль нэгэн тогтвортой байдлыг хамгаалах нь жишиг. Яг энэ жишгээс хазайж, дүрэмгүй тоглодог улс Дэлхий дээр хоёр л байна. Нэг нь АНУ, нөгөө нь Монгол Улс. АНУ өөрөө дэлхийн хамгийн том эдийн засагтай улс бөгөөд ам.доллараа өөрсдөө хэвэлдэг. Тийм учраас  задгай тоглолттой байж болно.

-Харин Монгол Улсад хэт зохимжгүй аргачлал гэж үү?

-Монгол Улс ийм задгай тоглолт хийж чадахгүй. Хамгийн наад зах нь Төв банкны ерөнхийлөгчийн чадавхийн асуудал хөндөгдөнө. Дэлхийн улсуудын Төв банкны Ерөнхийлөгч дор хаяж  20 жил тухайн салбараа судалсан, мэргэжилдээ нухлагдсан хүмүүс байдаг. Гэтэл манайд 20 жил УИХ-д суучихсан хүн Төв банкны Ерөнхийлөгч хийж байна. Ийм үед Төв банкинд итгэх итгэл асар сул болно. Төв банк нь сул эдийн засагтай орнууд гадны хямрал, довтолгоонд маш эмзэг, сул болдог.

- Тэгээд таныхаар яах ёстой гэж?

Бид дүрэмтэй тоглох ёстой. Дүрэм нь тодорхой бол бид төв банкиндаа хариуцлага тооцож чадна. Төв банк маань глобалчилагдаж буй олон улсын зах зээлд хүчирхэг харагдана. Дүрэм гэдэг маань тайлбарлахад их хүнд. Мөнгө-валютын чиглэлээр уншиж судлаагүй хүмүүст ялангуяа түвэгтэй санагдаж болох. Нэг жишээ хэлэе, Герман, Франц гээд хүчирхэг улсууд бие даасан мөнгөний бодлого байхгүй, тэдэнд өөрийн гэсэн үндэстний Төв банк байхгүй гэхэд хилсдэхгүй. Учир нь Европын төв банк Герман Франц зэрэг орны өмнөөс бодлого явуулж хэрэгжүүлдэг. Европын тэр хүчирэг төв банк хүртэл Еврогийн зөвхөн нэг ханшийг сонгож авч тогтвортой байдлыг нь хамгаалж чадахаа амалдаг. Европчууд инфляцийг хэдэн хувьд барих талаарх зорилтоо дэвшүүлчихдэг. Инфляци доошоо яваад байхаар дифляцид ороод эдийн засаг хөрчихдөг. Дээшээ яваад 5 хувьд хүрвэл хямарчихдаг. Тэгэхээр Европын төв банк үнийн өсөлтийг хоёр хувь орчимд барина. Дээш, доошоо нэг хувь хэлбэлзэж болно. Харин еврогийн ам.доллартай харьцах ханшийг хамгаалж чадахгүй чадахгүй учир зах зээлийн зарчмаараа явах ёстой гэж үздэг. Зорилго нь маш тодорхой байгаа биз. БХНАУ, Хонконг улсуудад ил ба далд аргаар зөвхөн гадаад ханшаа хамгаалаад явдаг. Гэтэл манай Монголбанк гадаад, дотоод ханшаа хоюуланг нь зэрэг хамгаалах гээд үзчихдэг. Тэгсэн хирнээ тэр тогтвортой байдал гэдгээ тодорхойлоогүй.  Яг юуг яаж, ямар түвшинд хүрэхэд нь хамгаалах юм? Асар ойлгомжгүй. Энэ байдлыг л өөрчлөх ёстой байлаа. Даанч манай өнөөдрийн УИХ-ын байгаа царай нь нэг иймэрхүү.

otgochuluun

-2012-2016 ОНД АЖИЛЛАСАН МОНГОЛ БАНКНЫ УДИРДЛАГАД
ЦАГААДАХ ҮЕ ИРНЭ-

-Хууль санаачлагчид өмнөх удирдлага нь маш дураараа байсан тул үүнийг хязгаарлахаар “Бодлогын зөвлөл” байгуулахаар тусгаж өглөө гэсэн. Үүнийг олон нийт нэг талдаа зөв юм аа гэж хүлээж авлаа?

-Энэ хуулиар Нэгдүгээрт, Монгол банкны Ерөнхийлөгчийн цалин өснө. Хоёрдугаарт, УИХ-аас бодлогын зөвлөл гээд улстөрийн бүрэн хараат хэдэн хүний баг бүрдэх юм байна. Ерөнхийлөгчийн эрхийг бодлогын зөвлөлөөр хязгаарлах ёстой гэж үзсэн нь оношоо буруу тодорхойлсоных байх. 2012-2016 онуудад манайх шиг түүхий эд экспортолж амьдардаг улсуудын огцом ханш 50-60 хувь унасан байдаг. Харин манай тэр хугацаанд 10-15 хувийн алгуур уналттай байлаа. Дэлхий дээр хамгийн сайн гүйцэтгэлтэй 3 валютын нэгээр Монгол төгрөг тодорч байсан. Гэтэл тэр үед гадны хөрөнгө оруулалт зогсчихсон, дэлхийн зах зээл дээрх зэс, нүүрсний үнэ 30 хувиас 3 дахин уначихсан байлаа. Яг ийм хэцүү үед Монголбанк инфляцийг 0 рүү аваачиж, ханшаа барьж ажилласан нь маш сайн үзүүлэлт юм. Өнөөдөр улс төрчид 2012-2016 онд ажилласан Монгол банкны удирдлагыг хэвлэлээр шүүж яллаж л байна. Гэхдээ тэд цагаадах үе ирнэ. Н.Золжаргал, Б.Жавхлан, Э.Батшугар нарын удирдлага бол жинхэнэ дайн тулаантай үед армиа маш бага хохиролтой авч гарсан гарамгай жанжид юм.

-Шинэ ерөнхийлөгч нь өмнөхөөсөө эрс өөр болно гэсээр хоёр жил болох нь?

-2016 оны сонгуулийн дараа Монгол банкны шинэ Ерөнхийлөгч асар хариуцлагагүй мэдэгдэл хийж, ханшаа долоо хоногийн дотор 30-40 хувиар алдсан. Азаар өнөөдөр зэс, нүүрсний үнэ өндөр байна. Дээр нь ОУВС-гаас зээллэг ороод ирлээ. Ийм таатай орчинд байгаа мөртлөө өнөөдрийн удирдлага өмнөхөө үгүйсгэж болохгүй. Маш том ангал руу унах аюулаас эдийн засгаа авраад гарсан гэдгийг улс төржилгүйгээр хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Сая Төв банкны хуулийг батлаж байх үед дахиад л Н.Золжаргалаа баахан мууллаа. Ингэлээ гээд байдал сайжирчихдаг бол хамаагүй 3 саяулаа гудманд гарч гараа хөтлөлцөж байгаад зэрэг муулцгаая. Тэгээд юу өөрчлөгдөх юм? Одоо Монголбанкны шинэ удирдлага ирээдүйгээ хараад өмнөх ажлаа л хиймээр байна. ОУВС-ын хөтөлбөрт хамрагдсан тул одоохондоо өнгөрснөө шүүмжлэх завтай л байгаа байх. Гэхдээ хөтөлбөрийн дараа яах билээ? Хятадын Юань өдөр ирэх тусам хүчээ авч байна. Доллар ч байр сууриа амар тавьж өгөхгүй нь, сүлжээний цахим мөнгө гарч ирж байна. Дэлхийн мөнгөний зах зээл улам бүр хувьсамтгай болж байна. Дээр нь Монгол төгрөг сэргэх сургаар валютын довтлогчид овоо хараагаа чиглүүлээд анаад л сууж байгаа. Монголд мөнгөний бодлогоор мэргэшсэн залгамж халаа алга байна. Мөнгөний бодлого улс төрийн хийрхэлд зайгаа тавьж өгчээ. Энэ бүх асуудалд шийдэл олох нь Монголбанкны ажил баймаар юм.     

-Тэгвэл Монгол банкны төсөвтэй адилтгах үйл ажиллагаа явуулдаг байдлыг хязгаарлаж өгсөн нь зөв үү. Өнгөрсөн 2012-2016 оны хооронд Монгол банк ипотекийн зээл, Үнэ тогтворжуулах хөтөлбөрийн хүрээнд зах зээл рүү их мөнгө оруулсан нь зөв, буруу гэсэн маргаан дагуулдаг?

-2008-2009 онуудад манай инфляци 40 хувьд хүрч байлаа. Яагаад? Дэлхийн банкны зөвлөмжөөс үзсэн ч, гадаад, дотоодын судлаачид ч тэр шалтгаан нөхцлийг нь судалж үзээд “Инфляцийн ихэнх нь нийлүүлэлтийн гаралтай юм байна” гэдэг дээр санал нэгдсэн. Олон жил  ингэж явах юм бол улс сүйрэх өндөр эрсдэлтэй учраас УИХ-аас тогтоол гаргаж, хөтөлбөр баталсан байдаг. Хөтөлбөрийн хүрээнд инфляцийг өдөөгөөд байгаа хэдэн бүтээгдэхүүн дээр үүссэн гацааг арилгах арга хэмжээ авсан. Манай инфляцийг тооцдог барааны сагсны 5 хувь орчмыг эзлэж байсан шатахууныг авч яръя л даа. Инфляцийг шууд өсгөхгүй ч дам утгаараа асар их нөлөөтэй л байсан. Дээр нь хуулиараа шатахууны нөөц хангалттай байх ёстой атал импортлогчид нөөцөө ч бүрдүүлж чадахааргүйгээр ам.долларын хомсдолд орчихсон. Доллараар шатахуунаа авдаг тул нөөц бүрдүүлэхийн тулд долларын эрэлтийг өсгөнө. Долларын эрэлт өсөхөөр төгрөгийн ханш суларна. Нөөц илүү үнэтэй болно. Нэг ийм чөтгөрийн тойрогт орчихсон. Тэгэхээр нь Монголбанк эргэлтийн хөрөнгийг нь дэмжих, зах зээлд төр ба импортлогчдын дунд итгэлцэл үүсгэх зорилгоор Загсийн газар ба арилжааны банкуудтайгаа хамтарч арга хэмжээ авсан. Ямар арга хэмжээ вэ гэхээр банкууд дээр байгаа бага долларын нөөцийг дэмжих замаар импортлогч компаниудынхаа эргэлтийн хөрөнгөтэй, нөөцтэй болох тэр засвар үеийг нь л тогтвортой ханшаар хангаад өгсөн.   

Энэ хөтөлбөр хоёр жилийн хугацаатай хэрэгжсэн, импортлогчид ч зээлээ төлөөд дуусгасан. Зах зээлд үүсэн гажуудлыг нэг удаа арилгахын тулд олон улсад хэрэглэгддэг л аргачлал юм л даа. Манай импорт бараг тэр чигээрээ бензин, шатахуун байдаг. Хүнээр бол цус юм даа. Аливаа амьд амтан цусгүй болчихвол цус юулдэг л биз дээ. Манай зах зээл, эдийн засаг бензингүй болчихвол яах вэ? Зүгээр хараад суух уу? Гол нь аливаа бодлого, хөтөлбөрийн эцсийн хэрэглэгч чинь ард түмэн. Ард түмэнд ачаалал үүрүүлэхгүйгээр Төв банк өөртөө байгаа боломжоо ашиглаж шатахууны нийлүүлэлтийг хангаж, үнийг нь тогтворжуулсан. Манай Үндсэн хуулинд төрийн зохицуулалттай эдийн засгийн бодлого баримтлана гээд заагаад өгчихсөн байдаг. Тиймээс шаардлагатай бол зах зээл рүү мөнгө оруулах нь одоогийн эрх баригчдын яриад байгаа шиг гэмт хэрэг биш.  

otgochuluun-ШАТАХУУНЫ ҮНЭ ДЭЭР УЛС ТӨРЖИЛТ ХЭТ ИХ ЯВАГДААД БАЙНА-

-Гэхдээ нөгөө талаараа бид шатахуун импортлогчдодоо тодорхой байдлаар боломж олгосоор ирсэн нь нэг тийм давраах сэдэл өгсөн ч юм шиг?

-Үгүй яахав, хоёр талтай. Тэр шатахуун импортлогчид гэж яриад байгаагийн чинь ард Монголчууд л байгаа. Үндсэн хуулиар олгогдсон эрхийнхээ дагуу төр засгаасаа зөвшөөрөл аваад бизнес хийж байгаа улс. Тэдний үйл ажиллагааг ухаалаг зохицуулах нь төрийн үүрэг. Гэтэл өнөөгийн эрх баригчид төрийн зүтгэлтэн гэдгээ умартаад улс төржилтөө урагш тавиад байна. Жишээ нь, Сайн хөтөлбөр, үнэ тогтворжуулах хөтөлбөрийг эрх баригч анхнаасс л хэтэрхий их шүүмжилсэн. Үүнээс ч үүдээд импортлогч нар ч буруудаж харагдаад байна. АН-тай хамтарч ажилласан гэж яллаад байх шиг. За тэгвэл “АН-ын” биш гэчихээр ямар шийдлийг эрх баригчид бодож олов? Нөгөө л торгууль, шийтгэл үү? АН-ын хийж байсан ажлуудад жил гаруй хугацаанд хонзогнолоо. Өнөө Н.Золжаргал шиг муу хүн байхгүй гээд л эхэлдэг. Ард түмэн үүнээс залхаж байна. Одоо тэгээд бензиний хангамж, үнийг яаж тогтворжулах юм бэ гэдгээ л гаргаж тавь л даа. Хүчээр мунхаглах гэж оролдвол түр зууртаа хувийн хэвшлээ ялсан баатрын дүрд тоглож болох боловч, тэр ялалтын  золиосонд шатахууны зах зээл нурж унах вий дээ.

-Зах зээлийнх нь жамаар тусгай зөвшөөрлийг нь олшруулах аргачлал хэрэглэж болох биш үү?

-Шатахууны үнэ дээр улс төржилт хэт их явагдаад байна. Ийм учир эдийн засгийн эрүүл маргаан, шийдлийн мэтгэлцээн өрнөх зай алга. Уг нь  зах зээл чөлөөт байдлаар, жамаараа явах нь зөв. Гэтэл манайд нэг онцлог байна. Шатахуун өөрөө шууд инфляцид нөлөөлөх боломжгүй хэдий ч үнэ өслөө бол хэрэглээний сагсан дахь бүтээгдэхүүний үнэ дагаад өсчихдөг. Нэг тийм сэтгэлзүйн гэмээр зүй тогтол байна. Тэгэхээр шатахууны үнийг барихын тулд төр хатуурхаад, “Үнээ өсгөх юм бол тусгай зөвшөөрлийг нь цуцална” гээд явах нэг арга байна. Ингээд хэсэг барьж болно. Гэтэл нефтийн үнэ өсөлт, ханшийн зөрүүнээс үүдэн алдагдал хүлээх зэргээс үүдээд импортлогчид дампуурах эрсдэлтэй. Энэ том маш том шок үүсгэх аюултай.

Нөгөө боломж нь хүссэн нэгэнд нь тусгай зөвшөөрлийг нь шинээр нэмж олгоод, өнөөгийн үнээс арай зарах болзол тавих арга байна. Энэ бас л хэцүү. Одоо манай шатахуун импортлогчид чинь байдаг боломжоороо чардайгаад ийм үнээр зарж байна. Алдагдалтай ажиллаж байна гээд байгаа. Тэгэхээр дотоодын шинэ оролцогч нэмэгдээд ч байдал өөрчлөгдөхгүй байж болно.

Эсвэл гадны шатахуун түгээдэгсүлжээ оруулж ирж болно. Энэ тохиолдолд үнэ буурах боломжтой. Гэтэл манайд нэг зовлонтой асуудал байна. Тэр нь ОХУ, БНХАУ-ын компаниуд өөрсдөө “эдийн засгийн амьтад” биш юм.

-Тэр  нь юу гэсэн үг юм?

-ОХУ, БНХАУ-ын шатахуун үйлдвэрлэгчдийн хувьд үнэ нь чухал биш. Цаана нь өөр зах зээл эзлэх  стратегийн сонирхол байдаг. Ямар бизнесийн зарчим нь бага зардлаар их ашиг олох явдал. Чөлөөт ертөнцийн зарчим энэ юм. Гэтэл манайд бизнес хийж болох Роснефть юм уу урд хөршийн төрийн өмчит шатахуун үйлдвэрлэгчдэд энэ нь чухал биш. Тэд өөрсдөө ч зах зээлийнхээ зарчмаар ажилладаг компаниуд биш. Тийм учраас бид чөлөөт зах зээлийн зарчимд найдаад хоёр хөршийн аль нэгнээс нь шатахуун импортлогч орж ирээд л үнэ буурчихна гэж төсөөлвөл гэнэн.

-Тэгээд яах вэ ер нь?

-Нэг бол үнийг зоригтой чөлөөл. Түр зуур хүндрэл үүсэх ч урт хугацаанд бензинтэйгээ үлдэнэ. Чадахгүй бол үнэ тогтворжуулах хөтөлбөртэй төстэй хөтөлбөр хэрэгжүүл. Гэхдээ АН хэрэгжүүлж байсан учраас бас шууд аваад хэрэглэхэд эрх баригчдад хэцүү байж мэдэх юм.

Ж.МЯДАГБАДАМ

ГЭРЭЛ ЗУРГИЙГ Ц.ЭНХТАЙВАН



Энэ МЭДЭЭ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай САЙТ танд таалагдаж байвал Like хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдэлүүд
Нийт 95

zuv oo (202.55.183.108)
2018-02-06 16:04:15
Yag l tegsen shuu dee. Unen l helsen baina, MAN hezee oorsdoo yum hiij bailaa. Ene uhehgeed muulaad baigaa humuus yu hiisiin oorsdoo?? Ene harin ch ireeduitei zaluu

Зочин (50.226.17.98)
2018-01-25 03:08:59
Хулгайч луварчин ахнарынхаа шийрийг хатаана гэдэг залуудаа хоорхий. Ямар ч гэсэн хошигруулдагийн сурч л байгаа юм байна

Зочин (50.226.17.98)
2018-01-25 03:08:58
Хулгайч луварчин ахнарынхаа шийрийг хатаана гэдэг залуудаа хоорхий. Ямар ч гэсэн хошигруулдагийн сурч л байгаа юм байна

Зочин (43.228.131.110)
2018-01-23 17:25:15
Чадалтай залуусын нэг дээ. Амжилт хүсэе.

Зочин (66.181.179.207)
2018-01-23 15:53:24
Энэ нэг амьтан ингээд байвал дараа ардчилсан намялсан үед дарга болно гэж боддог юм болов уу

шал дэмий (202.9.43.42)
2018-01-22 22:42:34
улс оронд ямар ч хэрэггүй мэдэмхийрэн хуцалддаг новшнууд цөвүүн цагын л шинж юм даа.

Irgen (150.129.140.66)
2018-01-22 21:52:27
IIM LZALUUS MONGOLD HEREGTEI BAINA. AMJILT HUSEYE.

Irgen (150.129.140.66)
2018-01-22 21:52:08
IIM LZALUUS MONGOLD HEREGTEI BAINA. AMJILT HUSEYE.

АН дунд хуруугаа гозоолгож байна (64.134.70.141)
2018-01-22 21:46:02
Яасан хуцдаг голог вэ ямар балтуушаа хийсэн юм энэ АНы луйварчид. 2012-2016 оорсдоо зориулж Оршоолийн хууль баталсан Сонгуулийн хуулийг завхаруулсан Бонд Томор Замын Хогжолийн Банкны бас Монгол Банкны луйваруудыг хийсэн нийтдээ $7.2 тэр бумыг цусалж тэр хэмжээгээр бид оронд орсон одоо татвараараа толж байна. Эрдэнэтийн 49 Дарханы Томорлогийн луйваруудыг хийсэн. АНы улсдаа хийж чадах зуйлууд мон биз оор юу ч хийж чадахгуй Илжигнууд ш дээ

АН дунд хуруугаа гозоолгож байна (64.134.70.141)
2018-01-22 21:46:02
Яасан хуцдаг голог вэ ямар балтуушаа хийсэн юм энэ АНы луйварчид. 2012-2016 оорсдоо зориулж Оршоолийн хууль баталсан Сонгуулийн хуулийг завхаруулсан Бонд Томор Замын Хогжолийн Банкны бас Монгол Банкны луйваруудыг хийсэн нийтдээ $7.2 тэр бумыг цусалж тэр хэмжээгээр бид оронд орсон одоо татвараараа толж байна. Эрдэнэтийн 49 Дарханы Томорлогийн луйваруудыг хийсэн. АНы улсдаа хийж чадах зуйлууд мон биз оор юу ч хийж чадахгуй Илжигнууд ш дээ

АН дунд хуруугаа гозоолгож байна (64.134.70.141)
2018-01-22 21:46:02
Яасан хуцдаг голог вэ ямар балтуушаа хийсэн юм энэ АНы луйварчид. 2012-2016 оорсдоо зориулж Оршоолийн хууль баталсан Сонгуулийн хуулийг завхаруулсан Бонд Томор Замын Хогжолийн Банкны бас Монгол Банкны луйваруудыг хийсэн нийтдээ $7.2 тэр бумыг цусалж тэр хэмжээгээр бид оронд орсон одоо татвараараа толж байна. Эрдэнэтийн 49 Дарханы Томорлогийн луйваруудыг хийсэн. АНы улсдаа хийж чадах зуйлууд мон биз оор юу ч хийж чадахгуй Илжигнууд ш дээ

АН дунд хуруугаа гозоолгож байна (64.134.70.141)
2018-01-22 21:46:01
Яасан хуцдаг голог вэ ямар балтуушаа хийсэн юм энэ АНы луйварчид. 2012-2016 оорсдоо зориулж Оршоолийн хууль баталсан Сонгуулийн хуулийг завхаруулсан Бонд Томор Замын Хогжолийн Банкны бас Монгол Банкны луйваруудыг хийсэн нийтдээ $7.2 тэр бумыг цусалж тэр хэмжээгээр бид оронд орсон одоо татвараараа толж байна. Эрдэнэтийн 49 Дарханы Томорлогийн луйваруудыг хийсэн. АНы улсдаа хийж чадах зуйлууд мон биз оор юу ч хийж чадахгуй Илжигнууд ш дээ

Зочин (27.123.212.140)
2018-01-22 21:02:31
Бэлдсэн гэхэд маш муу ярилцлага. Яасан гэж энэ нусаас ярилцлага авч байгаа юм? Угаасаа төлбөр төлж юм нийтэлдэг Рио Тинтод таалагдах гэсэн гөлөг хөөрхий

ABCD-korea-gaas (101.235.87.63)
2018-01-22 20:32:28
MAH bol hezeech AH shig hiij buteej chadahgui ! Yahav onoohondoo AH-iig zasag barij bhadn uneheer delhiin tuuhii ediin hymral denduu nervesen . Ter hetsuu ued AH odoogiin MAH shig ard tumniihee halaasiig hoosloogui ymartaich une togtvorjuulah hutulbur bolovsruulj dollariin hanshiig aldchihguihen shig barij ard tumnee oron suutcjuulj , hangalttai ih buteen baiguulalt hiisen . Hamgiin haramsaltai n MAH-iinhan AH-iin hiisen buh ajiliign harluulahad buh hevlel medeelelliig zoliosolj baih shivdee !

Зочин (101.235.87.63)
2018-01-22 20:27:21
MAH 2012-2016 onii hoorond Altanhuyagiin zasgiig ajil hiigeed ehlenguutn uneheer sandarsan ! Bur booj uhengee aldsan ! MAHhezeech tegej buteen baiguulalt hiij bgaagui . Zuvhun idej uuj avilgadaj l baisnaas Altanhuyagiin zasag shig tegej hezeech ajillaj bgaagui ym shuu ! Hamgiin haramsaltain AH -iin ued nurs alt zesiin une tuuhend bgaaguigeer navsaital unasan . Uun deer duruuljl MAH garch irsen .

Зол (122.201.24.46)
2018-01-22 19:39:42
Гелчгий гереелех санаатайм байна даа. Чааваас

Иргэн (66.181.176.93)
2018-01-22 19:30:41
АН-ынхан монгол улсыг элгээр нь ххвтүүлчихээд одоо юу яриад байнаа тийм сүрхий юм бол монгол улсыг өөд нь татах нь яасан бэ МАН - гэждээ албан тушаалын араас хөөцөлдсөн бүтэхгүй нөхдүүд засаг төрөө унагаж нэр хүндээ алдсан нөхдүүд бна

Зочин (103.9.90.39)
2018-01-22 18:23:07
Манай үеэс монголын макро эдийн засгийн зовлон, бүтцийн доголдлыг таниж мэдсэн цөөн эдийн засагчдын нэг хүндэлж явдаг шүү. Муулж байгаа нь муулах л гэж коммент бичиж байгаа, битгий ТОО.

Цццц (66.181.187.149)
2018-01-22 18:06:10
Зөв бөгөөд үнэн юм ярьж байна. Бондын мөнгө,Монголбанкны мөнгийг идээд дуусгасан гээд АН-ыг муулах юм. Хийсэн явуулсан ажлуудыг нь бүгд мэдэж л баймаар юм. Тэгээд л ална,хядна,шоронд хий гээд л ярих юм яасан ч сонин болчмхсон юм бэ дээ.Яс юман дээр МАН-ийнхан сонгуулийг угтаад л ийм юм зогсоо зайгүй бичиж ярьсаар жихямрал гээчийг бий болгоод тэрэндээ сүүлдээ өөрсдөө толгой нь эргээд одоо явуулж байгаа бодлого нь энэ.

Зочин (66.181.168.8)
2018-01-22 17:41:08
ene odoo yugaa meddeg gej ingej burj bna da hoorhii bas l neg uls tor Uls toroos bid nar zalhaj bna Odoogiin mongolbank harin ch sain ajillad bgaam bishuu Zoljargaliin zahialga bololtoi hoorhii

ё (202.131.238.98)
2018-01-22 16:49:04
чааваас элбэгдоржийн зөвлөх байсан ухаантай юм

Зочин (194.228.20.51)
2018-01-22 16:36:34
овоо залуу шиг бна. Удахгүй о.баасанхүү болчихвол яанаа. за эрдэнэ мангаа шиг болчвол ч амьд яваад яахав.

Зочин (66.181.161.86)
2018-01-22 14:25:31
Манжийн хааны отго жинс гэсэн нэртэй хүн байна.Н.Золжаргал монгол улсыг дампууруулах зорилготой хүн шүү дээ.Төрсөн ах нь монгол банкинд ажиллаж байхдаа дилер тоглож монгол банкны алтыг мөрийд алдаж улсаа бас дампууруулж байсан хүн байгах.энэ хоёр пизда хэзээч улсаа хөгжүүлжэх юм хийхгүй шүү.Энэ залуу ч гэсэн юу ч мэдэхгүй новш байна.Ийм өөдгүй шаарнууд ардчилсан нам засаг барихааар хүрч ирээд албан тушаалд ордог адаг сүүлд нь улсаа дампууруулдаг шүү дээ.

Зочин (202.5.196.34)
2018-01-22 14:22:58
Энэ хаанаас гарч ирээд цэцэрхээд байгаа мал вэ ? Бууны нохой юм уу?

Иргэн (202.5.196.34)
2018-01-22 14:21:57
Юугаа хуцаад байгаа баас вэ? АН-ы дарга нарын уралдан идэж уусан хэдэн тэрбумын өр зээл Бонд, офшорын талаар тэгээд юу ч ярихгүй байх ёстой юм уу? АН-ы хэдэн том дарга нар, гишүүд АТГ-т шалгагдаж хэд нь шорон явсан билээ. Үүнийг байнга ярьж сануулж байх ёстой юм байгаа биз дээ

Зочин (66.181.160.87)
2018-01-22 14:12:34
Энэ эргүү эх оронч гэх малнаас дор малнууд ийм ярилцлага уншаад ойлгохгүй л дээ. Хамгийн энгийн өнгөрсөн жилүүдэд шатахууны үнэ өсөөгүй инфляци яагаад хөөрөгдөөгүйг ойлгохгүй тэгээд барь хорь дүүжил гэсэн улсууд. Энэ чигээрээ мал царайлаад оркуудаа хөөргөөд байвал нэг л өдөр өвөр монгол болох хатуу хувь тавилан хүлээж байна даа яалтай я билээ

Зочин (203.15.208.23)
2018-01-22 14:05:33
Ovoo yumnii uchir oilgodog hun bna.

уншигч (66.181.186.197)
2018-01-22 13:47:37
Төрийн албанд байсан хүн, залуу хүн гэхэд яасан утгагүй улс төржсэн зүйл ярьдаг нөхөрвэдэ.

Зочин (103.212.116.97)
2018-01-22 13:39:54
Мундаг залууд амжилт хүсье...Энэ мэт залуучуудаа урдаа бариад хөгжөөч ээ...Ком-ын араас комент бичигчид монголыг хөгжүүлэхгүй ээ

Зочин (59.153.114.130)
2018-01-22 13:26:23
Ene yugaa medhevdee shalgagdaj bga gee bizdee udahgui aaviin ochih baihdaa hoorhii

1223 (202.9.43.2)
2018-01-22 13:25:29
боривныхоо баасыг арилгаагүй банда нар инээд хүргэх хэрэггүй байх аа, хуцаж байхынхаа оронд гадаа гарч гудамжаа цэвэрлэсэн нь илүү их ач тустай шүү

Зочин (202.21.127.130)
2018-01-22 12:44:19
Тун сайн ярижээ. Иймэрхүү мэдлэгтэй, чадвартай хүмүүсээ дэмжээд, урагшлах юмсандаа. Хэтэрхий их популизм улс орны маань хөгжлийг арагш нь чангаагаад байгааг аль аль талдаа бодох цаг аль хэдийн болсон. Амжилт хүсье!

Зочин (139.5.216.136)
2018-01-22 11:51:14
төв банкийг самарсан 2 их наядын хохирол улсад учруулсан золжаргалын хамтрагч юм байна

Зочин (202.21.106.160)
2018-01-22 11:50:54
AH yum hiij MAH nuraadag gej unen shuu.MAH-aas bur musun salsan ued l mongol uls us oron shig bolj hugjunu ugnu bol tegeed ustaj muh

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:53
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:47
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:41
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:35
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:30
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:26
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:22
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:16
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:10
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:48:03
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:47:58
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (182.160.34.51)
2018-01-22 11:47:50
МОНГОЛ БАНКНЫ Ерөнхийлөгч ЗОЛЖАРГАЛ МАШ ЗӨВ БОДЛОГО БАРЬЖ БАЙЖ ӨНГӨРСӨН 4- н ЖИЛД БИНЗЕНЫ ҮНИЙГ МАРТСАН БАЙЛАА. . . Имфляцийн ТҮВШИН БАРАГ 0 БОЛЖ БАЙЛАА . . . ӨРГӨН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ БАРААНЫ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭГҮЙ БАРЬЖ БАЙЛАА. . . МАН - н ҮЕ ЭХЛЭЭД Л $- н ХАНШАА АЛДААД ЭХЭЛСЭЭН. . . БЕНЗИНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД, БАРААНИЙ ҮНЭ НЭМЭГДЭЭД , ХОМСДОЛ ҮҮСЭЭД, ИНФЛЯЦИ 7% Д ӨСӨӨД ИРЛЭЭ . . . ӨРИЙГ ӨНДӨР ХҮҮТЭЙ ЗЭЭЛ (ӨРӨӨР) ДАРЖ ХОЙШЛУУЛЛАА ОДОО ТЭГЭЭД ТЭДНИЙ ЗӨВ ҮҮ ? МОНГЛЧУУДАА

Зочин (43.242.243.173)
2018-01-22 11:45:43
Газар өмчлөх гэсэн интернэтээр ил тод хаана ямар сул газар өмчлөх боломжтой байгаа нь харагддаг бсан байчихжээ. Хаалттай хүнд сурталтай ер нь бол олж мэдэх гэж ихээхэн хүчин зүтгэл гаргахгүй бол нууц байдалд шилжчихжээ. Хуучных шиг аль нэг байгууллагын хаалга сахиж зогсох хэрэгтэй юм шиг бна. Тэрийг дагаад авилга үүснэ. МАН олонх болсон чинь урагшаа хөгжих нь битий хэл өмнөх үеийн хийснээс хойшоогоо ухраад бгаа нь сонин. Ер нь энэ олон жил монгол хөгжихгүй бсан шалтгааныг олчих шиг

Зочин (202.21.106.118)
2018-01-22 11:45:14
Энэ дурак чинь Дрезденд сургуулиасаа хөөгдөж тэгээд Франкфуртад нэг курсэрхүү юм төгссөнийгөө Германд 2 их сургууль төгссөн мэтээр АН-ын дураакуудын толгойг эргүүлж, бас нэгнийх нь хамаатан учраас дэвшээд явдаг тийм л этгээд дээ. 2000-д оны эхэн үеийн Герман дахь монголчууд энэ дампууг сайн мэднэ ээ. "Нянгар хаданд гарчаад" янз бүрийн юм донгосоод л тэрэнд нь АН-ын түнтийсэн оркууд, томчуудтайгаа итгээд л, маанагтаад явна. Хүзүүгүй хүртэл зөвлөхөө хийлгэж байсан байх шүү.

Зочин (43.242.243.173)
2018-01-22 11:41:15
Газар өмчлөх гэсэн интернэтээр ил тод хаана ямар сул газар өмчлөх боломжтой байгаа нь харагддаг бсан байчихжээ. Хаалттай хүнд сурталтай ёр нь бол олж мэдэх гэж ихээхэн хүчин зүтгэл гаргахгүй бол нууц байдалд шилжчихжээ. Хуучных шиг аль нэг байгууллагын хаалга сахиж зогсох хэрэгтэй юм шиг бна. Тэрийг дагаад авилга үүснэ. МАН олонх болсон чинь урагшаа хөгжих нь битий хэл өмнөх үеийн хийснээс хойшоогоо ухраад бгаа нь сонин. Ер нь энэ олон жил монгол хөгжихгүй бсан шалтгааныг олчих шиг

o (112.72.8.98)
2018-01-22 11:17:37
xeerxen l zluu b.a zhdee mongoluud negniigee tataj unagadag deer ni dandaa muu sananaa uaj xegjnee

Иргэн (66.181.177.180)
2018-01-22 11:15:06
Уншсангуй Гарчигийг нь хараад Ер нь манайх шиг улсад нам улс юм бутээнэ гэж ярихаас аль болох татгалзах Харин хууль эрхт иргэн товтэй торийг бий болгох хэвшуулэхэд нам торийн ажилтны оролцоо их гэдгицг бодоцгоое

Зочин (66.181.190.171)
2018-01-22 11:07:03
олз хайсан нөхдүүдийн нэг юм билээ уншсан номоо ч ойлгоогүй гар шүү дээ

Зочин (112.72.8.90)
2018-01-22 11:06:21
Мэргэч төлөгч минь Та нарын мэргэн сүйрүүлэх бодлогоос тань болж ард түмэн тань хоолойгооро тулсан өртэй боллоо доо. Үнэ нь тэнгэрт гарсан хэдэн найдвар муутай орон сууц жил бүр үерт эвдэрдэг зам 2 оос өөр гялтайх юм алга. Үнэнийг нь хэлэхээр нохойд барьдаг нэг модон үгтэй тэр нь ард түмэн бол коммунистууд.

Зочин (202.179.31.52)
2018-01-22 10:57:58
АН үнэхээр ажил хийдэг нам шүү. харин МАН хэзээ ч ажил хийхгүй. аль болох ард түмнийг хараат байлгах бодлого барьж ажилдаг шүү.

зочин (66.181.169.106)
2018-01-22 10:50:17
Чи өөрөө өмнөх 4 жил дарга, дарганцар байхдаа хийхгүй яасан юм.

Зочин (182.160.34.153)
2018-01-22 10:37:40
Ардчилсан нам биш КОММУНИСТ нам болчихжээ

Зочин (182.160.34.153)
2018-01-22 10:37:22
Цэрэгт явж Женкогын хотыг барь

Zochin (1.30.7.211)
2018-01-22 10:25:23
Bondiin munguur garaa ugaaj ediin zasgiig suiruulsnees uur yu hiisen yum

ЗОЧИН (103.10.23.8)
2018-01-22 10:23:50
Мэдлэгтэй ч юм. Юмны учир мэддэг залуу байна аа. Амжилт хүсье. Чамд боломж ирнэ,тэр цагт яг энэ ярьж байгаа шиг ээ ажиллана шүү. Зорилготой, зоригтой, Монгол оо гэсэн сэтгэлтэй байгаарай.

ЗОЧИН (103.10.23.8)
2018-01-22 10:23:46
Мэдлэгтэй ч юм. Юмны учир мэддэг залуу байна аа. Амжилт хүсье. Чамд боломж ирнэ,тэр цагт яг энэ ярьж байгаа шиг ээ ажиллана шүү. Зорилготой, зоригтой, Монгол оо гэсэн сэтгэлтэй байгаарай.

Зочин (202.21.109.147)
2018-01-22 10:22:08
АН-ын эрх мэдэлтнvvд засгийн эрхэнд байдаа хууль журмыг уландаа гишгэж, хэтэрхий дураараа дургиж улсын омч хоронгийг хуйвалдан хулгайлж луйвардсаны уршгаар улс орон маань эмх замбараагаа алдан хямралд орж ард иргэдийн амьдрал эрс ядуурч доройтсон нь бодит vнэн.

zochin (122.201.27.62)
2018-01-22 10:12:31
Ajilhiij b.kh uedee sain hiihgui yasan ym be.

Зочин (58.64.33.2)
2018-01-22 10:00:31
Харваас гөлөн гөлөн царайлсан нэр алдар олж олзонд шунасан пизду байна. Хуцах мөрөөрөө хуц нэр нь хүртэл этгээд

Зочин (58.64.33.2)
2018-01-22 10:00:31
Харваас гөлөн гөлөн царайлсан нэр алдар олж олзонд шунасан пизду байна. Хуцах мөрөөрөө хуц нэр нь хүртэл этгээд

Зочин (58.64.33.2)
2018-01-22 10:00:31
Харваас гөлөн гөлөн царайлсан нэр алдар олж олзонд шунасан пизду байна. Хуцах мөрөөрөө хуц нэр нь хүртэл этгээд

Зочин (58.64.33.2)
2018-01-22 10:00:30
Харваас гөлөн гөлөн царайлсан нэр алдар олж олзонд шунасан пизду байна. Хуцах мөрөөрөө хуц нэр нь хүртэл этгээд

Зочин (58.64.33.2)
2018-01-22 10:00:30
Харваас гөлөн гөлөн царайлсан нэр алдар олж олзонд шунасан пизду байна. Хуцах мөрөөрөө хуц нэр нь хүртэл этгээд

Зочин (58.64.33.2)
2018-01-22 10:00:29
Харваас гөлөн гөлөн царайлсан нэр алдар олж олзонд шунасан пизду байна. Хуцах мөрөөрөө хуц нэр нь хүртэл этгээд

Зочин (58.64.33.2)
2018-01-22 10:00:29
Харваас гөлөн гөлөн царайлсан нэр алдар олж олзонд шунасан пизду байна. Хуцах мөрөөрөө хуц нэр нь хүртэл этгээд

Зочин (27.123.212.132)
2018-01-22 09:55:00
Shaadag muu nohoi be? Hudlaa tsarailsan buu nii nohoi iim pyaldaga lalaruud hogjild saad bolno oor yum bhgui

Зочин (66.181.183.144)
2018-01-22 09:42:45
МАН ТИЙМ МУНДГИЙМ БОЛ ЗӨВ БОДЛОГОО ХЭРЭГЖҮҮЛЭЭД БЕНЗИНИЙХЭЭ ҮНИЙГ БАРИАЧЭЭЭ ...БИДНИЙ БАЯЛАГИЙН ХАНШ МАШ ИХ ӨСЧ БАЙНА ШДЭЭ ... ЖИЛИЙН ДОТОР НӨГӨӨ МУУ НЭРТ АН ААСАА ХАВЬГҮЙ ИЛҮҮ ЧИНГИС БОНДООР ТОГТОХГҮЙ ХЭДЭН ТЭРБУМААР НЬ ДОЛЛАР ЗЭЭЛЛЭЭ .... ГЯЛАЙЖ ГЯЛТАЙХ ЮУ ХИЙВ ..МАН ХАЛАМЖ ТАРААХААС ХЭТЭРДЭГГҮЙ НАМ ... ДАНДАА БАЯЛАГ ӨССӨН ҮЕ ТААРНА ... БААХАН МӨНГӨТЭЙ БОЛНО ... ХАЛАМЖААР ТАРААНА ... ҮЛДСЭНИЙГ НЬ ОФШООРДДОГ ТУРШЛАГАТАЙ НАМ ... АН ГАНЦААР БИШ БУСАД МАХН МАН ТАЙ НИЙЛЖ Л ХЭЦҮҮ ҮЁИЙГ ХАРИН БЁНЗИНД НЭГ ТӨГ Ч НЭМЭХГҮЙГҮЙГЭЭР 4 ЖИЛИЙГ ТУУЛСАН ... ҮНЭ НЭМЛЭЭ ГЭХГҮЙ НЭГ ХЭСЭГ МАРТАА БИЗДЭЭ ... ХАРИН БУУЛГАЖ БАЙСАН... НАМ ХАМГААЛАГЧИД ЮМЫГ ӨӨР ӨНЦГӨӨС ХАРАХАА БОЛЬЖ ДЭЭ

Зочин (66.181.168.81)
2018-01-22 09:41:55
ene hudlaa zaluu bnleee

Хонзогнол үндэстний шинж болохнэ (103.229.120.102)
2018-01-22 09:30:46
Сайн байна. Мэдлэгтэй ойлгомжтой ярь сан байна. Улс төрчид юмны бараа хараагүй өлөн гарууд шуналын нүдээр бүхнийг хараад элдэв хачин хорлонтой аяглах нь дэндлээ. Өмнөх засагтаа хонзон санах өшөө авах санаа үйлдэл ман-ын яг хэнээс нь ингэж их дуусашгүй гарч ундарч байдгийг гайхаад барахгүй юм. Үүнээс нь болоод ман-ыг 30аад оноос өмч хөрөнгө хурааж иргэдийг хоосруулж байсныг нэгдэлжих хөдөлгөөнөөр олон гэр бүлүүд модоо барьсныг сануулах боллоо. Бие биедээ хонзогнохыг улс төрийн нам нь орон даяар албан ёсоор хийнэ гэдэг ч их аюултай даа. Бурууг буруугаар засах уу ?????

Хонзогнол үндэстний шинж болохнэ (103.229.120.102)
2018-01-22 09:30:00
Сайн байна. Мэдлэгтэй ойлгомжтой ярь сан байна. Улс төрчид юмны бараа хараагүй өлөн гарууд шуналын нүдээр бүхнийг хараад элдэв хачин хорлонтой аяглах нь дэндлээ. Өмнөх засагтаа хонзон санах өшөө авах санаа үйлдэл ман-ын яг хэнээс нь ингэж их дуусашгүй гарч ундарч байдгийг гайхаад барахгүй юм. Үүнээс нь болоод ман-ыг 30аад оноос өмч хөрөнгө хурааж иргэдийг хоосруулж байсныг нэгдэлжих хөдөлгөөнөөр олон гэр бүлүүд модоо барьсныг сануулах боллоо. Бие биедээ хонзогнохыг улс төрийн нам нь орон даяар албан ёсоор хийнэ гэдэг ч их аюултай даа. Бурууг буруугаар засах уу ?????

Хонзогнол үндэстний шинж болохнэ (103.229.120.102)
2018-01-22 09:30:00
Сайн байна. Мэдлэгтэй ойлгомжтой ярь сан байна. Улс төрчид юмны бараа хараагүй өлөн гарууд шуналын нүдээр бүхнийг хараад элдэв хачин хорлонтой аяглах нь дэндлээ. Өмнөх засагтаа хонзон санах өшөө авах санаа үйлдэл ман-ын яг хэнээс нь ингэж их дуусашгүй гарч ундарч байдгийг гайхаад барахгүй юм. Үүнээс нь болоод ман-ыг 30аад оноос өмч хөрөнгө хурааж иргэдийг хоосруулж байсныг нэгдэлжих хөдөлгөөнөөр олон гэр бүлүүд модоо барьсныг сануулах боллоо. Бие биедээ хонзогнохыг улс төрийн нам нь орон даяар албан ёсоор хийнэ гэдэг ч их аюултай даа. Бурууг буруугаар засах уу ?????

Хонзогнол үндэстний шинж болохнэ (103.229.120.102)
2018-01-22 09:29:59
Сайн байна. Мэдлэгтэй ойлгомжтой ярь сан байна. Улс төрчид юмны бараа хараагүй өлөн гарууд шуналын нүдээр бүхнийг хараад элдэв хачин хорлонтой аяглах нь дэндлээ. Өмнөх засагтаа хонзон санах өшөө авах санаа үйлдэл ман-ын яг хэнээс нь ингэж их дуусашгүй гарч ундарч байдгийг гайхаад барахгүй юм. Үүнээс нь болоод ман-ыг 30аад оноос өмч хөрөнгө хурааж иргэдийг хоосруулж байсныг нэгдэлжих хөдөлгөөнөөр олон гэр бүлүүд модоо барьсныг сануулах боллоо. Бие биедээ хонзогнохыг улс төрийн нам нь орон даяар албан ёсоор хийнэ гэдэг ч их аюултай даа. Бурууг буруугаар засах уу ?????

Irgen (27.123.212.142)
2018-01-22 09:27:34
Man ard tumenteige huvaaj idne an-ihan namaaraa bulgelj hulgailj iddeg gedgiig buu mart

Зочин (202.9.42.212)
2018-01-22 09:20:41
Ардчилсан шоронгоо магтаад байгаа муу

dgh (124.65.148.195)
2018-01-22 09:19:10
Энэ залуу эхлээд.Онолоор дараа нь Банкаар Эцэст нь.Улс төрөөр яваад.жамаараа л дууслаадаа хөөрхии

PINOCHET (182.160.35.179)
2018-01-22 09:05:15
ENE NEG HUDLAA YARIXAS TSAASHGUI,ODOO MONGOLD BOSCH TEMTSEH,ESVEL TANK,ZER ZEVSEG BARIJ BJ UR DUND XURCH MANAN GEJ ALGA BOLNO,TERNEES ULGER YARIAD MONGOL XOGJIHGUI.

элбэгдорж (182.160.35.65)
2018-01-22 08:55:59
эрдэнэтийг хэдхэн хүн идэх ёстой ард түмэн хоосон үлдэх ёстой гэж маш зөв ярьжээ

Зочин (27.123.214.108)
2018-01-22 08:54:44
2012-2016 onuudad mongolbank zuvhun shatahuunii une togtvorjuulah neriidleer 400 terbum tugrug shatahuun importlogchdad taraasan baidag. Getel 2013-2016 onuudad neftiin une 120$-s unaj yavsaar 30$ hurtlee dooshiljee. Ene uyed mongold benzin tulshnii unaagui ene nuhriin heldgeer "togtvorjool" baigaad baijee. Chinii ter magtaad baigaa mongolbankind ajillagsdiin ene luivar neg l udur ilchlegdeh bizdee. Buh yumnii tulbur ert oroi hezee neg tsagt irdeg n jam yumaa huuhed mini

Зочин (27.123.214.110)
2018-01-22 08:48:20
Umnu ni MAN gaigui l bsan odoo ch alingaa aldaad yah ch uchraa olohgui bh shig.ene zaluu shudarga zuv yarijee.unen yumand bid daanch ushuutei ard tumendee.

Ундраа (202.179.8.210)
2018-01-22 08:45:07
ийм бусдын ам харсан тэнэгүүдээс болж гадныхан өөрсдийн дураар дургиж байгаа юм.Оюу толгойн гэрээг гадных биш улсынхаа эрх ашгийн төлөө хийх хэрэгтэй.Ийм тэнэг юмнуудыг анхнаас нь ТУЗ гишүүнээр ажиллуулж байсан учираас гор нь гарч байгаа юм.

Зочин (182.160.35.65)
2018-01-22 08:41:59
алхуяг хууль юу юм бэ? та нар яасан их хууль мөрддөг юм гэж байж билээ. арай хэтэрхий замбараагүй болгосон доо АН-хан.батүүл хүүтэйгээ нийлж идээд алхуяг хүргэнтэйгээ нийлж идээд элбэгдорж шүүх цагдаагаар тоглоод л АН намынхан чингэс самуурай бонд идээд л ....

Зочин (202.179.17.225)
2018-01-22 08:27:39
Энэ бөөрөнхий мал, болиосой. Алтанхуяг яаж тэнэнгтэж байсан билээ. Та нарт санах ой байна уу? Худлаа ярих, хулгай хийхээс өөр чадах зүйл байхгүй малууд

ИРГЭН (66.181.165.246)
2018-01-22 08:24:20
чАМ ШИГ ХУЛГАЙЧ НАРЫН ИДСЭН УУСАН, СӨНӨӨСӨН НУРААСАНЫГ ТЭГЭЭД ЗҮГЭЭР ХАРААД ӨНГӨРӨӨХ ЁСТОЙ ЮУ? ӨС САНАХГҮЙ ГЭЭД МОНГОЛ УЛС СӨНӨХИЙГ ТАЙВАН ХАРААД СУУХ УУ? НЭГ УХААНТАЙ ХҮН "ХУЛГАЙЧ ШОРОНД БАЙХ ЁСТОЙ" ГЭСЭН ЮМ ГЭНЭ. ТА БҮХЭН Ч ТЭНД БАЙХ ЁСТОЙ, ХАМНИЙН НААД ЗАХ НЬ.

Зочин (66.181.160.102)
2018-01-22 08:24:05
МАН бол ерөөсөө алингаа ч ойлгохгүй байгаа хонзогногсод юм байна л даа.

Зочин (202.9.43.12)
2018-01-22 08:11:37
АН-ын хийсэн бүтээсэн юм байхгүй. АН, МАН хоёр нэг тэрэгний хоёр дугуй шүү дээ. Хоёр хар хэрээ бие биенийхээ харыг гайхаад яахав.

zochin (150.129.143.10)
2018-01-22 08:11:29
tegeed aedchilsan namin uyed zuv yavj ediin zasgaa hugjuuleed ad tumnii amidalig deeshluuleh n yasiin.setgel medrel zugeer uu

Зочин (66.181.161.94)
2018-01-22 08:10:42
АН МАН гэсэн хулгайч нарын намуудыг тараа

Зочин (182.160.35.65)
2018-01-22 08:10:36
АН 12-16 онд МАН-д 4 жил хонзогнож гэмгүй хүн шоронд хүртэл алж байлаа. АН-ы дарангуйлал арай хэтэрхий байсан учраас ард түмэн өөр сонголт хийсэн. яравгар зи.энхболд лалар батүүл .... гээд мөн ч их зан их ярвайлт байлаа шүү дээ. МАН одоо татвар зэрэг дээр том алдаа гаргаж байна.

Зочин (66.181.161.94)
2018-01-22 08:09:54
Наад хогын АН аа тараагаачээ . Хулгай хийхээс өөр юм хийж чадахгүй пязданууд чинь зайлаач

Зочин (182.160.35.65)
2018-01-22 08:08:55
АН 12-14 онд МАН-д 4 жил хонзогнож гэмгүй хүн шоронд хүртэл алж байлаа.

Зочин (207.244.78.132)
2018-01-22 08:08:21
ЭНЭ Ч ХЭТЭРХИЙ МЭРГЭН ЖАРААХАЙНУУДЫН НЭГ Л БИЗ.

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Medee.MN хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.

Таны нэр:


Таны сэтгэгдэл:


Шинэ мэдээ
2018-05-23 18:45:21 - Хууль
Үндсэн хууль зөрчөөгүй гэж дүгнэв
2018-05-23 18:32:21 - Энтертайнмент
Архангайн бөхчүүдийн “Арын хангайн түрлэг” дуун цэнгүүн болно
2018-05-23 17:49:20 - Энтертайнмент
"Харанга" хамтлаг 30 жилийн ойн тоглолтоороо хайрыг түгээнэ гэв
2018-05-23 17:36:15 - Шар
Вилл Смит “Хөлбөмбөгийн ДАШТ 2018”-ын албан ёсны дууг дуулна
2018-05-23 17:07:00 - Нийслэл
100 айлын авто машины замыг өргөтгөнө
2018-05-23 16:28:09 - Гадаад
Пхеньян АНУ-ын албаны хүмүүсийг цөмийн туршилтын талбайн хаалтын ёслолдоо урьсангүй
2018-05-23 16:15:02 - Хууль
Монгол Улсын виз олгох журмыг хөнгөвчиллөө
2018-05-23 16:10:01 - Улс төр
Ц.Цогзолмаа: Би багш нарынхаа төлөө зэмлүүлээд л ажиллаж байна
2018-05-23 15:59:26 - Нийслэл
Эмч, эмнэлгийн ажилтнууд ОУВС-гийн байрны гадаа суултаа үргэлжлүүлэв
2018-05-23 15:50:09 - Улс төр
Ц.Нанзаддорж, Г.Туулхүү, н.Буяндэлгэр нарыг ҮХЦ-ийн гишүүнээр томилохыг дэмжив
2018-05-23 15:42:03 - Гадаад
И Мён Баг-д холбогдох авлигын хэргийн шүүх хурал болж байна
2018-05-23 15:01:07 - Шар
Америк, Англи, Орос, Хятадын сэтгүүлчид Хойд Солонгост очжээ
2018-05-23 14:38:43 - Улс төр
Г.Занданшатар: Хөрөнгийн бирж, МИАТ зэрэг компаний тодорхой хувийг хувьчилна
2018-05-23 14:31:41 - Улс төр
Элчин сайд Дэвид Уиллиам Спрул УИХ-ын дарга М.Энхболдод бараалхлаа
2018-05-23 14:27:32 - Гадаад
Монгол Улсын нууцыг сайн мэдэх Х.Жекей Казахстан улсыг төлөөлж ОХУ-д болсон цэргийн хуралд оролцжээ
2018-05-23 14:25:44 - Улс төр
Ч.Хүрэлбаатар: 50 саяас доош орлоготой ААН нэг хувийн татвар төлнө
2018-05-23 14:04:11 - Энтертайнмент
Их Дүйчэн өдөр зуны эхэн сарын шинийн 15-нд тохионо
2018-05-23 13:55:03 - Улс төр
С.Эрдэнэ: Ц.Нямдорж, Ч.Хүрэлбаатар нарын асуудлаар ҮХЦ-д хандана
2018-05-23 13:49:07 - Энтертайнмент
“Л.Галмандах” сангийн нээлт боллоо
2018-05-23 13:42:26 - Нийслэл
О.Бямбадэлгэр: Нефтийн хаягдал, шаар шавхрууг Монгол Улсад шатахуун болгон оруулж ирдэг
2018-05-23 13:08:21 - Нийслэл
НДЕГ нээлттэй хаалганы өдөрлөг зохион байгуулна
2018-05-23 12:54:46 - Шар
Улсын заан Б.Пүрэвсайхан допинг хэрэглэсэн нь тогтоогджээ
2018-05-23 12:52:45 - Хууль
Тэтгэврийн насны хоёр хөгшнийг зодож гэмтээсэн хэрэг гарчээ
2018-05-23 12:44:02 - Шар
Дуучин Э.Чулуунчимэг Б.Болдод зориулан дахин шүлэг бичжээ
2018-05-23 12:28:39 - Нийслэл
Зам, тээврийн осол зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх аяныг эхлүүллээ
2018-05-23 12:16:44 - Орон нутаг
Ачааны машин осолдсоны улмаас нүүрс хүчлийн хий алдагджээ
2018-05-23 12:13:45 - Хууль
Ерөнхийлөгчийн нэрээр ташаа мэдээлэл тараасан асуудлыг шалгуулна
2018-05-23 11:58:48 - Хууль
Тэсэлгээний бодисыг хууль бус олборлолт, гэмт хэрэгт ашиглах эрсдэл үүссэн гэв
2018-05-23 11:55:27 - Улс төр
УИХ дахь Ардчилсан намын бүлэг хуралдаж байна
2018-05-23 11:52:02 - Хууль
Вьетнам засварын газрууд аюулгүй байдлын шаардлага хангахгүй байна
2018-05-23 11:40:58 - Байгаль Орчин
Нийт 264.5 мянган га-д тариалалт хийжээ
2018-05-23 11:31:27 - Хууль
О.Баасанхүү гишүүний биед гэмтэл учирсныг шүүх эмнэлэг тогтоожээ
2018-05-23 10:55:54 - Нийслэл
Зургаан дүүрэгт цахилгаан түр хязгаарлана
2018-05-23 10:51:50 - Улс төр
Засгийн газрын хуралдаанаар МИАТ-ийн хувьчлалыг хэлэлцэж байна
2018-05-23 10:49:19 - Улс төр
Дайчилгааны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэнэ
2018-05-23 09:46:21 - Байгаль Орчин
Улаанбаатарт 23 хэм дулаан байна
2018-05-23 09:37:49 - Энтертайнмент
Д.Ган-Од: Монголчуудын зохион бүтээсэн шиг олон төрлийн модультай ухаалаг цүнх дэлхийд байхгүй
2018-05-23 09:13:50 - Эдийн засаг
Эзгүй суудалтай, хөрөнгө оруулагчгүй “Эдийн засгийн форум”
2018-05-23 08:51:17 - Улс төр
С.Баярын биеийн байдал эрс муудаж, явж чадахгүй байгаа юу
2018-05-23 08:43:14 - Эрүүл мэнд
Ц.Ариунбаяр: Эмэгтэйчүүдийн эмч нар түрүү булчирхайн үрэвсэл тархахад нөлөөлж байна
Их уншсан
Их сэтгэгдэлтэй
2018-05-23 12:44:02 - Шар
Дуучин Э.Чулуунчимэг Б.Болдод зориулан дахин шүлэг бичжээ
2018-05-21 08:55:22 - Улс төр
Х.Нямбаатар: С.Батболд хармаандаа 69 хүн хийчихээд, улайраад байна
2018-05-22 12:02:45 - Хууль
Сураггүй алга болсон Б.Ариунзаяа гэх эмэгтэйг эмнэлгээс олсон гэв
2018-05-21 11:00:33 - Байгаль Орчин
АНХААРУУЛГА: Цаг агаарын аюултай үзэгдлээс сэрэмжлүүлж байна
2018-05-22 16:18:21 - Шар
Улсын харцага Г.Ганхуяг: Надад үүнээс өөр олон ан хийх үеийн зураг бий
2018-05-21 18:12:28 - Хууль
Б.Батдэлгэрийг цагаатгалаа
2018-05-21 18:20:06 - Гадаад
Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг хүлээж авах бэлтгэл хангагдаагүй гэж мэдэгджээ
2018-05-23 08:51:17 - Улс төр
С.Баярын биеийн байдал эрс муудаж, явж чадахгүй байгаа юу
2018-05-23 08:43:14 - Эрүүл мэнд
Ц.Ариунбаяр: Эмэгтэйчүүдийн эмч нар түрүү булчирхайн үрэвсэл тархахад нөлөөлж байна
2018-05-21 18:25:42 - Шар
Г.Бямбасүрэн: Э.Эрдэнэжамъян, Уламбаяр нар О.Баасанхүү гишүүний элэг рүү өшиглөж зодсон