ФОТО МЭДЭЭ: Зураг түүх өгүүлнэ. Монгол Улсын Үндсэн хууль

Д.Тулга / Хууль

МОНГОЛ УЛСЫН ҮНДСЭН ХУУЛЬ

Монгол Улс түүхэндээ 1924, 1940, 1960, 1992 онуудад Үндсэн хуулийг дөрвөн удаа хэлэлцэн баталж гаргасан ба Монгол төрийн тулгуур баримт болох Үндсэн хууль нь төр, иргэн хоёрын харилцааны үндсийг тодорхойлж, шударга ёсны талаарх ард түмний суурь үнэлэмжийг илэрхийлдэг дээд хэм хэмжээний нийлбэр юм.

Монгол Улсын анхдугаар Үндсэн хууль

Монгол Улс 1924 оны арваннэгдүгээр сарын 26-ны өдрийн 16 цаг 17 минутад Улсын Анхдугаар Их Хурлын 14 дүгээр тогтоолын 1 дүгээр зүйлээр БНМАУ-ын Анхдугаар Үндсэн хуулийг баталсан юм.

Анхдугаар Үндсэн хууль 6 бүлэг, 50 зүйлтэй ба 1931 оны хоёрдугаар сарын 14-ний өдрийн БНМАУ-ын 24 дүгээр Бага Хурлаас гаргасан тогтоолоор 1924 онд батлагдсан анхдугаар Үндсэн хуулийн 11 ба 34 дүгээр зүйлд нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан байна. Тодруулбал, Улсын Бага Хурлын эрх хэмжээ болон сонгуулийн эрхийн хүрээнд өөрчлөлт оруулсан юм.

Монгол Улсын хоёрдугаар Үндсэн хууль

Монгол Улсын хоёрдугаар Үндсэн хуулийг 1940 оны зургадугаар сарын 30-ны өдөр Улсын VIII Их Хурлаар баталсан байна.

Хоёрдугаар Үндсэн хууль 12 бүлэг, 95 зүйлтэй. 1940 оны БНМАУ-ын Үндсэн хуульд 16 удаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан байна. Тухайлбал, Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын 24 дүгээр Бага Хурлаас гаргасан тогтоолоор /1941.02.14/ БНМАУ-ын Үндсэн хуулийн 11 дүгээр зүйлд оруулсан өөрчлөлт нь “БНМАУ нь Төв, Хэнтий, Дорнод, Дорноговь, Өмнөговь, Өвөрхангай, Архангай, Говь-Алтай, Завхан, Ховд, Баян-Өлгий, Хөвсгөл, Булган, Увс, Сэлэнгэ аймгууд ба Улаанбаатар хотоор бүрдэл болгож тогтооно” хэмээн заажээ.

Монгол Улсын гуравдугаар Үндсэн хууль

Монгол Улсын гуравдугаар Үндсэн хуулийг 1960 оны долдугаар сарын 6-ны өдөр баталсан юм.

Энэхүү Үндсэн хууль 10 бүлэг, 94 зүйлтэй. 1960 оны БНМАУ-ын Үндсэн хуульд 16 удаа нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан юм. Тухайлбал, Ардын Их Хурлын IX удаагийн III чуулганаар /1978.12.26/ БНМАУ-ын Үндсэн хуулийн 19 дүгээр зүйлд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөд:

“БНМАУ-д гагцхүү Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Ардын Их Хурал хууль тогтоох эрхтэй байна. Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Ардын Их Хурлын Тэргүүлэгчид, Бүгд Найрамдах Монгол Улсын Сайд нарын Зөвлөл, Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Ардын Их Хурлын байнгын комисс, Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Ардын Их Хурлын депутатууд, Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Дээд шүүх, Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Прокурор хууль санаачлах эрхтэй.

Монголын Үйлдвэрчний Эвлэл нь Төв Зөвлөлөөрөө, Монголын Хувьсгалт Залуучуудын Эвлэл Төв Хороогоороо уламжлан хууль санаачлах эрх эдэлнэ.” гэж заажээ.

Монгол Улсын дөрөвдүгээр Үндсэн хууль

Монгол Улсын дөрөвдүгээр Үндсэн хууль нь 1992 оны нэгдүгээр сарын 13-нд Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын Ардын Их Хурлаар батлагдаж, тухайн оныхоо хоёрдугаар сарын 12-ны өдрөөс эхлэн дагаж мөрджээ.

Энэхүү Үндсэн хууль оршил, 6 бүлэг, 70 зүйлтэй. Эдүгээ мөрдөгдөж буй Үндсэн хуульд 2000 оны 12 дугаар сарын 14-ний өдөр нэмэлт, өөрчлөлт оруулсан юм. Тухайлбал, Хорин хоёрдугаар зүйлийн 2 дахь хэсэгт: “Үндсэн хуульд өөрөөр заагаагүй бол Монгол Улсын Ерөнхий сайдыг томилох саналыг Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлснээс хойш дөчин тав хоногийн дотор Улсын Их Хурал хэлэлцэн шийдвэрлэж чадаагүй бол өөрөө тарах буюу эсхүл Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Улсын Их Хурлыг тараах тухай шийдвэр гаргана.” гэсэн заалт нэмсэн байна.

Улсын Их Хурлын Тамгын газрын Хэвлэл мэдээлэл,

олон нийттэй харилцах хэлтэс


Сэтгэгдэл

Zochin [150.129.143.196] 2019-06-20 19:28:45

undsen Tulguur bagand n er oirtoj hereggui bhoo.gehdee 1924 ond undsen huuli batalsan ternees hoish nemelt uurchlult hiisen bna.ter ue odoo ue uur bolchihson shdee nadad bol ene tsag ueteigee niitsuulj uurchluh n zuv gej bodjiin.

Irgen [66.181.178.17] 2019-06-20 12:07:29

Odoogiin 75 gishuuneer heleltsuulj bolohgui

хариуцлага тооц [202.55.191.194] 2019-06-20 10:22:54

дэндүү их итгэл найдвар хүлээлгэж энэ хэдэн дуракуудыг сонгосон байгаа. Очирбатаас эхлээд төрийн толгойд байсан увайгүй улс эх орноо уландаа гишгэсэн амин хувиа бодсон арчаагүй шаарнуудад хариуцлага тооцох цаг болсон. ард түмэн минь увайгүй хулгайчуудын толгойг илсээр доройтсоор байхуу яах вэ улиг болсон шуналыг тулам хулгайчидтай тэмцэх хэрэгтэй бишүү

Зочин [202.9.42.41] 2019-06-20 09:27:27

Тэр сулдний голд байгаа хурд юмуу юу юм хадаг тохцон ч байх шиг монгол хун та тэрийг юу гэдгийг мэдэж байнуу би лав огт ойлгохгуй байна урьд нь аж уйлдвэржилтийг бэлэгдсэн эрэг шурагны дурс байсныг залхуу гахайнууд авч хаяад ийм тувдийн мухар сусгийн дурслэл хийцэн ер нь энэ шинэ торийн сулд бур яг одоогийн монголчуудыг билэгдсэн хог байшд

4909 [202.126.88.237] 2019-06-20 09:12:34

Үндсэн хуулийг өөрчлөх гэсэн хүмүүсийн цаана гадны захиалагч байгаа.Лундаажанцан гэж нэг гадны даалгавар гүйцэтгэгч мөн ч их далдаганаж төсвийн мөнгө үрж хүмүүсийн тархийг угаах гэж оролдож байна. Ийм муусайн бузаруудаас болж улс орон маань хөгжихгүй байгаа болохоос үндсэн хуулиас болоогүй шүү.Өөрчлөлт оруулах бол дордуулсан 7-г л хасчих.УИХ-ын гишүүн 76 та нарын ард түмнийхээ өмнө нүдний булай болж байгааг 3 жилийн турш харлаа.Та нар хэзээ ч энхийн цагаан тагтаа болохгүй.

Зочин [202.9.42.41] 2019-06-20 09:04:28

Тэр балиар сулдээ юун шуурхай хийгээд хадцийн

зочин [103.26.194.210] 2019-06-20 08:24:50

Ундсэн хууулийн еерчлелтийг нийт ард иргэдээс соннгогдсон телеелелеер хэлэлцуулэе. 76 чинь намын нэрээр гарч ирсэн биз дээ.


7 сэтгэгдэл байна
1000 тэмдэгт оруулах үлдлээ.
Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Medee.MN хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.
7 сэтгэгдэл байна
Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд Medee.MN хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.