Мэдээлэл технологийн эрин үед төрсөн “Z” generation буюу мэдээллийн зууны өсвөр үеийнхэн гэж сүүлийн үед ихээр ярих болсон. “Z” үеийнхэн гэж 1997-2012 онд төрсөн хүүхдүүд бөгөөд тэдний онцлог нь техник, технологийн мэдлэг сайтай. Мөн түүндээ тулгуурлаж, нийгмийн харилцаанаас илүү онлайн харилцааг илүүд үздэг. Тэдний сэтгэлгээ илүү глобал шинжтэй байдаг. Z үеийнхэн нийгэмд эерэг өөрчлөлтийг түүчээлэгчид байхыг хүсдэг. Тиймээс эх орны ирээдүйг бүтээлцэх эрхэм “Z” үеийнхний санал санаачилгыг урт хугацааны хөгжлийн бодлогод тусгах нь чухал юм. Тэдний оролцоо, идэвх санаачилгаас эх орны ирээдүй шалтгаална. 2010-2030 оны хооронд Монголд “ХҮН АМЫН ЦОНХ ҮЕ” нээгдэх бөгөөд энэ жилүүдэд залуучуудын нийгэмд гүйцэтгэх үүрэг хамгийн их байна гэсэн үг.

Тэдний өмнө тулгамдах асуудал ч нийгмийн зонхилох сэдэв байх болно. Одоо шийдвэр гаргах, бодлого боловсруулах түвшинд ирж яваа цагийн өнгийг мэдэрдэг, алсыг харах чадвартай, аливаа асуудлуудыг шийдэхдээ шинжлэх ухааны үндэслэлтэй, онол хийгээд хүнлэг мэдрэмжийг хослуулж чадах “Z” үеийнхэн улс орны ирээдүйн жолоог гартаа атгах юм. Бид Z үеийн төлөөлөл болсон “Лидер сурагч” академийн зөвлөх тэргүүн О.Энхнарантай Монголын ирээдүйг бүтээх нэгэн иргэнийх нь хувьд ирээдүйгээ хэрхэн төсөөлж байгаа талаар нь ярилцлаа.

-Өөрийгөө танилцуулахгүй юу?

-Намайг О.Энхнаран гэдэг. Би зургаан жил илтгэл мэтгэлцээнээр хичээллэж байгаа. “Лидер сурагч” академи гээд хүүхдийн өөрөө удирдах байгууллагад дөрвөн жил тэргүүний ажил хийгээд өмнө жил төгссөн. Одоо хоёрдугаар курсын оюутан. Хүүхдийн оролцооны байгууллагад багаасаа яваад найзууд, хүүхдүүдэд зөвлөгөө өгч, илтгэл тавьж, өөрөө өөрийгөө олоход нь тусалдаг болсон.

-Z үеийнхэн гэж их ярих болж. Яг ямар хүүхдүүдийг Z үеийнхэн гэж тодорхойлоод байна?

-Бүх зүйл нь боломжтой, бүх зүйл нь нээлттэй, үзэл бодлын хязгааргүй давалгаа, урсгал дунд яваа үеийнхнийг хэлж байгаа юм болов уу. Магадгүй өөрөөс нь бүх зүйл шалтгаалах үе гэж хэлж болох байх. Одоо хөгжихийг хүсвэл хөгжиж болно. Хөгжихийг хүсэхгүй бол зүгээр сууж байсан ч болно. Гэхдээ хоорондоо хязгааргүй уралдаж, хязгааргүй хөгжих ёстой мөртлөө хэн ухаарсан нь хөдөлж чаддаг тийм л үе. Магадгүй бидний өмнө үед бүх хүүхдүүдийг тэгшхэн сурч боловсруул, нэг зиндаанд байлга, бүгдийг нь их сургууьд оруул гэж зааж зөвлөдөг байсан бол өнөөдрийн Z үеийнхэн гадаадад сурах гээд их сургуульд орохгүй нэг жил өнжиж байна. Зарим нь өөрийнхөө хүсэл сонирхлыг үнэхээр олоогүй учраас нэг жил ажил хийж байгаад хүссэн мэргэжлээрээ суръя гэж байна. Ээж аавууд нь ч ойлгодог болчихсон. Ер нь хүслээрээ үе гэж хэлж болно.

-Ойрын 25 жилийн ирээдүйгээ хэрхэн харж байна вэ?

-Магадгүй ирээдүйн 25 жилийг одоо байгаа энэ бидний үеийнхэн өөрсдөө бүтээх байх. Магадгүй биднийг удирдаж байгаа төр засаг, ах эгч нар биднийг сонсдог, бидний хийх гэж байгаа зүйлийг ойлгодог, дэмждэг байх юм бол бид хүссэн ирээдүйгээ бүтээж чадах байх. Бидний хүссэн ирээдүй хүн чанараар өрсөлддөг ирээддүй байх болов уу. Хэн нэгэндээ үргэлж туслахыг хүсдэг, бие биедээ үнэгүй хөгжлийг тараадаг тийм л үе байгаасай гэж хүсч байна. Тэнгэр баганадсан өндөр барилгуудаас хөгжлийг дүгнэж болохгүй байх. Бүх хүн авьяастай, бүх хүн чадалтай байх албагүй. Монголд яаж хөгжлийг бий болгох вэ гэхээр залуу үе бие биенээ дэмждэг, олон төрлийн зүйл хийж чаддаг байх юм бол хөгжинө. Ээж аав хоёр маань надад олон зүйл рүү тэмүүлэхгүйгээр нэг л зүйлээ барьж яв гэж сургадаг байсан. Гэтэл би гадаадад сурч байхдаа олон орны залуустай өрсөлдөх болоход маш олон талын авьяастай, олон талдаа хөгжсөн байдаг юм байна. Тэд арван жилийн боловсролоос амьдралын боловсролыг олж авдаг юм билээ.

-Z үеийнхэн та нар гадагшаа тэмүүүлэх болсон гэдэг үнэн үү?

-Яг үнэндээ тийм. Солонгост байж байхад, өөр гадаад улсаас солилцоогоор очоод сурч байгаа улс орнуудын хүүхдүүдийн үзэл бодлыг их сонсдог. Тэд ерөөсөө өөрсдийн ирээдүй гэхээсээ илүү эх орны ирээдүй гэж ярьдаг юм байна. Магадгүй миний сонгосон мэргэжил ирээдүйд эх оронд маань ингэж нөлөөнө гэж ярьдаг. Гэтэл манай улсад найзуудаасаа асуухад би тэнд очиж, гадаадад очиж Apple корпорацид ажиллана гэж ярьж байна. Apple-тай өрсөлдөхүйц компанийг Монголдоо байгуулаад, тэдэнтэй өрсөлдөхүйц хөгжлийг Монголд бий болгоё гэж боддог залуус цөөхөн болчихсон. Яг үнэндээ эх орныхоо төлөө гэсэн залуу үе байхгүй бол хэчнээн эх орон гэж орилоод ч нэмэргүй. Ажиллахыг хүссэн хүмүүс нь гадаадад ажиллахыг хүсч байгаа учраас хөгжүүлэх хүнгүй болно энэ эх орон.

-Тэгээд яах ёстой вэ чиний бодлоор?

-Гадагшаа явж байгаа залуучууд, найзууддаа би “Буцаад ирээрэй” гэж үргэлж хэлдэг. Би АНУ-д нэг жил байж байгаад Монголдоо ирэх үед надад агаар нь маш сайхан санагдаж байсан. Тэгээд бас МИАТ-ын нэг ажилтан “гэртээ тавтай морил” гэж хэлж байсан. Тэр үед миний сэтгэл хөдлөөд, нулимс асгарч байсан. Тэр үед би “Би гэртээ байх ёстой юм байна гэж бодсон. Хүн гэртээ байхдаа гэрээ цэвэрхэн байлгахыг хүсдэг, гэрээ гоё, үргэлж дулаахан байлгахыг хүсдэг шүү дээ. Би гадаадад байхдаа Монгол гэдэг улсаа л хамгаалж, хүмүүст танилцуулж байсан. Тэр үедээ л харийн орныг гэрээ гэж өнгөлөх ёсгүй юм байна гэдгийг ухаарсан. Гадаадад монголчуудад нэгнийгээ хүндэтгэдэг “та” гэдэг үг байдаггүй. Тусархаг, найрсаг зан байдаггүй. Бид дотроо байгаа энэ сайхан бүхнээ харж, харуулж чадвал залуучууд эх орондоо үлдэх байх. Миний найзуудын арван хүүхэд тутмын ес нь гадаадад сурдаг. Тэдний тав нь бараг эргэж ирэхгүй гэж ярьж байна. Уг нь ирээдүйн энэ эх орны эзэд бид шүү дээ.

-Энэ бүхэнд томчууд, төр засаг буруутай юу?

-Мэдээж. Би хүүхдийн байгууллагад дөрөв таван жил ажиллахдаа хүүхдийг ингэж хөгжүүлье, үнэгүй номын сантай болгож өгье гээд санал бариад төрийн байгууллагуудаар очдог байсан. Тэгэхэд 14 хоногийн дараа хариу өгье гэдэг. 14 хоногийн дараа очиход та саналаа явуулаагүй байна гэж хэлдэг. Тэнд байгаа нарийн бичгийн ажилтнаасаа авахуулаад маш хариуцлагагүй байдал надад мэдрэгдэж байсан. Энэ тухай нь хэлэхээр намайг жаахан хүүхэд гэж ханддаг байсан. Намайг том болчихоод хүрээд ир гэж хэлж байсан. Би насанд хүрчихээд яваад очиход ч гэсэн тэд хариуцлагагүй хэвээрээ байсан. Тийм учраас томчуудын хариуцлагагүй, хүүхдүүдээ үл тоодог тийм хандлага залуу үеийг үргээж байна. Хүүхэд бидний шинэ санааг дэмжихгүй, нөгөө л өөрсдийнхөө боддогоор байлгах гээд байна. Тэгэхээр өнөөх Z үеийнхэн өөрсдийнхөө шинэ санааг хаана хэрэгжүүлэх боломж байна, тийшээ тэмүүлж байна.