Сүүлийн жилүүдэд сургуулийн орчинд нэгэн таагүй үзэгдэл улам тод ажиглагдах боллоо. Хүүхдүүд бие биеэ өмссөн хувцас, барьж буй утас, арьс өнгө, тэр ч байтугай аав ээжийнх нь хийдэг ажил, амьдардаг газраар нь дүгнэж, шоолох, дорд үзэх, дээрэлхэх явдал нэмэгдэж байна. Зарим нь эдгээрийг бахархах зүйл мэт ярьж, өөрийгөө бусдаас илүү мэт харуулахыг оролддог. Гэвч хүний үнэ цэнийг ийм зүйлсээр хэмжих боломжгүй. Хувцас, эд зүйл, амьдрах орчин бол түр зуурын, гадаад хүчин зүйлс. Харин хүнийг үнэхээр тодорхойлдог зүйл бол түүний хүмүүжил, сэтгэл, бусдад хандах хандлага юм.

Сэтгэл судлалын судалгаагаар дээрэлхэх зан авирын цаана ихэнхдээ дотоод айдас, өөрийгөө үнэлэх үнэлэмжийн сул байдал, анхаарал хайх хэрэгцээ нуугдаж байдаг. Дээрэлхэлтийн талаар олон жилийн турш судалгаа хийсэн эрдэмтэд ч үүнийг баталдаг. Гэр бүлийн халамж, ойлголцол дутмаг орчинд өссөн зарим хүүхэд өөрийгөө хамгаалах, хүчтэй мэт харагдуулахын тулд бусдыг дорд үзэх, дээрэлхэх зан гаргах нь бий. Өөрөөр хэлбэл, гаднаасаа хүчтэй мэт харагдах энэ үйлдлийн цаана дотоод эмзэг байдал, итгэлгүй байдал оршиж байдаг.

Гэвч энэ нь дээрэлхэлтийг зөвтгөх шалтгаан болж чадахгүй. Хэн нэгнийг доромжлох, шоолох, гадуурхах нь хүнийг илүү болгодоггүй. Харин ч тухайн хүний хүмүүжил, ёс суртахууны хэмжээг ил гаргадаг.

Өнөөдөр энгийн хувцас өмссөн нэгэн маргааш нэр хүндтэй эрдэмтэн болж болно. Өнөөдөр хуучин утас барьсан хүүхэд ирээдүйд олон хүнийг удирдах чадвартай удирдагч болж болно. Даруухан айлд өссөн нэгэн нийгэмд томоохон өөрчлөлт авчрах хүн ч болж мэднэ. Хүний ирээдүйг өнөөдрийн гадаад нөхцөлөөр хэмжих боломжгүй. Харин бусдыг дорд үзэж, дээрэлхэхэд дассан хүн насанд хүрсэн хойноо ч бусдыг хүндэтгэхэд бэрхшээлтэй хэвээр үлдэх нь олонтаа. Ийм зан төлөв нь зөвхөн нэг хүнийг шархлуулахгүй, харин хамт олны уур амьсгалыг доройтуулж, нийгэмд үл ойлголцол, хуваагдлыг бий болгодог.

Сургууль бол гайхуулах газар биш. Сургууль бол мэдлэг олж авахын зэрэгцээ хүн болж төлөвших орчин юм. Тиймээс хүүхэд залуус бид хүнийг эд хөрөнгө, гадаад нөхцөлөөр нь бус, хүн чанараар нь үнэлж сурах хэрэгтэй.

Жинхэнэ хүчтэй хүн гэдэг бусдыг жижигрүүлдэг хүн биш. Харин бусдыг ойлгож, ялгаатай байдлыг хүндэтгэж чаддаг хүнийг хэлдэг. Хүн чанар бол хүнийг үнэхээр том болгодог хамгийн чухал үнэт зүйл билээ.

Дээрэлхэхийн оронд ойлгоё.
Шоолохын оронд дэмжье.
Гайхуулахын оронд хүн чанараараа ялгаръя.